Ultrasound for Tightening
Ultradźwięki do ujędrniania skóry
Guilherme Bueno de Oliveira i Carlos Roberto Antonio Faculdade de Medicina Estadual de São José do Rio Preto – FAMERP, Rua Silva Jardim, 3114, Centro, São José do Rio Preto, SP, Brazylia Hospital de Base de São José do Rio Preto, São Paulo, Brazylia
Streszczenie
Ultradźwięki to dobrze znana metoda wykorzystywana w obrazowaniu medycznym. Ultradźwięki mikroogniskowe różnią się od nich tym, że emitują zbieżną wiązkę energii skierowaną do określonego punktu. Różne typy urządzeń wykorzystujących energię ultradźwiękową skupiają ją w małym punkcie ogniskowania, gdzie wysoka temperatura jest wystarczająca do wywołania koagulacji tkanek. Technologia ta swoje działanie na tkanki opiera wyłącznie na cieple. Celem jest podniesienie miejscowej temperatury do co najmniej 65 °C, czyli wartości odpowiedniej do wywołania skurczu kolagenu. Skierowanie skupionej fali energii do głębokich warstw tkanek powoduje powstawanie punktów koagulacji termicznej z pominięciem sąsiadujących tkanek niebędących celem zabiegu. Efektem oddziaływania na tę strukturę jest skurcz tkanek i skuteczny nieinwazyjny lifting skóry szyi i twarzy, a także poprawa wyglądu drobnych linii i zmarszczek. W niniejszym rozdziale opisano podstawowe koncepcje tej nowej technologii, a także wyjaśniono przebieg zabiegu i wskazania do jego wykonania.
Słowa kluczowe UltradźwiękiUjędrnianieZwiotczała skóraSMASKolagen
Wstęp
Dermatologia uczestniczy w rewolucji rozwoju nieinwazyjnych technologii do skurczu tkanek i uzyskiwania efektu liftingującego. Wśród licznych urządzeń i różnorodnych technologii energetycznych opracowanych niedawno w tym celu znajdują się również ultradźwięki mikroogniskowe. Według Alam i wsp. (2010) różne typy urządzeń wykorzystujących energię ultradźwiękową skupiają ją w małym punkcie ogniskowania, gdzie wysoka temperatura jest wystarczająca do wywołania koagulacji tkanek. Podobnie jak w przypadku tradycyjnych ultradźwięków stosowanych w obrazowaniu medycznym, skupiona wiązka energii może przejść przez naskórek bez szkody, dzięki czemu punkt ogniskowania dociera do głębszych tkanek, takich jak skóra właściwa głęboka, tkanka podskórna i powierzchowny powięziowo-mięśniowy układ (SMAS), gdzie temperatura osiąga około 65 °C i powoduje denaturację białek w ciągu milisekund.
Według Kim i wsp. (2008) należy rozróżnić dwa główne typy ultradźwięków ogniskowanych wykorzystywanych w medycynie. Ultradźwięki ogniskowane o wysokiej intensywności (HIFU) wykorzystują fale o wysokiej energii i są stosowane głównie w zastosowaniach medycznych dotyczących głębokich tkanek na głębokości 1,1–1,8 cm, na przykład do ablacji tkanki tłuszczowej w celu modelowania sylwetki. Natomiast ultradźwięki mikroogniskowe (MFU) wykorzystują fale o znacznie niższej energii do leczenia płytszych warstw skóry, na głębokości 1,5–4,5 mm. Pomimo niższej energii MFU jest w stanie spowodować ogrzanie tkanek do temperatury powyżej 60 °C, tworząc małe punkty koagulacji (mniejsze niż 1 mm3) na głębokości do 5 mm, docierając do skóry właściwej głębokiej i SMAS z pominięciem leżącego powyżej naskórka.
Według Baumann i Zelickson (2016) działanie MFU na tkanki opiera się wyłącznie na cieple. Celem jest podniesienie miejscowej temperatury do co najmniej 65 °C, czyli wartości, przy której rozpoczyna się skurcz kolagenu. Skierowanie skupionej fali energii do głębokich warstw powoduje powstawanie punktów koagulacji termicznej z pominięciem sąsiadujących tkanek niecelowych. Oprócz miejscowej koagulacji zastosowanie ciepła powoduje denaturację i skurcz włókien kolagenowych w SMAS i warstwie tłuszczu podskórnego. Proces ten zachodzi poprzez zerwanie wewnątrzcząsteczkowych wiązań wodorowych, co prowadzi do zwinięcia łańcuchów kolagenowych i uzyskania bardziej stabilnej konfiguracji z grubszymi włóknami. Ponadto w obszarach termicznej koagulacji tkanek zachodzi neokolageneza – powstają nowe formy kolagenu lepkosprężystego, co skutkuje ujędrnieniem zwiotczałej skóry. Celem MFU jest oddziaływanie na twarzowy SMAS, wachlarzowatą strukturę pokrywającą twarz i łączącą mięśnie twarzy z dermą. Efektem leczenia tej struktury jest skurcz tkanek i nieinwazyjny lifting całej skóry szyi i twarzy, a także poprawa drobnych linii i zmarszczek.
Zabieg z użyciem MFU można dostosować do indywidualnych cech fizycznych każdego pacjenta, regulując energię i głębokość ogniskowania emitowanej fali ultradźwiękowej. Poszczególne opcje różnią się ogniskowaniem i długością fali, dzięki czemu można zmieniać głębokość i ilość energii dostarczanej podczas zabiegu, aby uzyskać pożądany efekt w docelowej warstwie tkanek. Dostępne obecnie głowice emitują fale o częstotliwościach 10,0 MHz, 7,0 MHz i 4,0 MHz z głębokością ogniskowania odpowiednio 1,5 mm, 3,0 mm i 4,5 mm. Dostępne są również dwie mniejsze głowice: 10 MHz/1,5 mm i 7,0 MHz/3,0 mm, które umożliwiają dostarczenie energii do mniejszych, trudniej dostępnych obszarów anatomicznych. Wszystkie głowice można stosować łącznie, aby dotrzeć do skóry właściwej powierzchownej (1,5 mm), skóry właściwej głębokiej (3,0 mm) lub tkanek podskórnych i SMAS (4,5 mm).
Według Dayan i wsp. (2014) na rynku dostępne są urządzenia MFU, które umożliwiają również generowanie wysokorozdzielczego obrazu ultradźwiękowego, pozwalającego na uwidocznienie płaszczyzny tkanek na głębokości 8 mm i sprawdzenie, gdzie zostanie dostarczona energia. Według Hitchcock i Dobke (2014) każda rękojeść wyposażona jest w system wysokorozdzielczego obrazowania ultradźwiękowego, który jest w stanie wyraźnie wygenerować obraz docelowej anatomii twarzy, w tym skóry, tłuszczu podskórnego, SMAS, mięśni twarzy i leżącej poniżej kości. Zapewnia to wykonanie zabiegu na odpowiedniej głębokości i pozwala uniknąć niezamierzonego oddziaływania na tkanki niebędące celem, takie jak kości i większe naczynia krwionośne. Obraz pozwala również operatorowi upewnić się co do prawidłowego sprzężenia akustycznego między głowicą a skórą przed podaniem energii z urządzenia MFU.
Wybór pacjentów: wskazania i przeciwwskazania
Według Oni i wsp. (2014) istnieje stosunkowo niewiele bezwzględnych przeciwwskazań do stosowania MFU. Należą do nich infekcje i otwarte zmiany skórne w obszarze zabiegowym, ciężki lub aktywny trądzik torbielowaty oraz obecność aktywnych implantów metalowych, takich jak rozruszniki serca lub defibrylatory, w obszarze zabiegowym. Środki ostrożności obejmują zakaz bezpośredniego zabiegu na bliznowcach i trwałych wypełniaczach skórnych, a także obecność czynników mogących zaburzyć gojenie ran, takich jak palenie tytoniu.
Chociaż nie wszystkie osoby uzyskują pełny efekt estetyczny po zabiegu MFU, zadowolenie pacjentów zwiększa prawidłowy wybór kandydatów i ich realistyczne oczekiwania. Według MacGregor i Tanzi (2013) MFU jest najbardziej odpowiednie dla pacjentów z łagodnym do umiarkowanego zwiotczeniem mięśni i skóry. Idealny kandydat to młodsza osoba z prawidłowym procesem gojenia, ponieważ reakcja kliniczna na zabieg MFU zależy częściowo od syntezy nowego kolagenu i procesu gojenia tkanek. Starsi pacjenci lub osoby z silnymi uszkodzeniami posłonecznymi, obwisłą skórą i wyraźnymi pasmami mięśnia szerokiego szyi mogą wymagać zastosowania wyższej gęstości energii podczas jednej sesji lub wykonania więcej niż jednego zabiegu, aby uzyskać maksymalne korzyści z technologii. W związku z tym starsi pacjenci z rozległymi fotouszkodzeniami, silnie obwisłą skórą i bardzo wyraźnymi pasmami mięśnia szerokiego szyi nie są dobrymi kandydatami do leczenia z użyciem MFU – w takim przypadku zaleca się leczenie chirurgiczne lub zastosowanie innych technologii uzupełniających.
Technika aplikacji
Przygotowanie do zabiegu
W praktyce autorów pacjenci zwykle otrzymują miejscową aplikację 12% lidokainy oraz przyjmują doustnie 500 mg paracetamolu z 30 mg kodeiny na 45 minut przed zabiegiem; diazepam w dawce 5–10 mg podaje się wyłącznie w przypadku silnego niepokoju.
Oznaczanie obszaru poddawanego zabiegowi
Urządzenia MFU posiadają ustandaryzowane protokoły liczby impulsów dostosowane do typu używanej głowicy i okolicy zabiegowej. Według Brobst i wsp. (2012, 2014) protokoły te obejmują standardowe oznaczenia i z góry określoną liczbę impulsów w każdej okolicy. Przestrzeganie oznaczeń jest ważne dla uniknięcia działań niepożądanych, ponieważ MFU nie należy stosować w obszarach przebiegu powierzchownych nerwów. Zalecane przez producenta oznaczenia wykonuje się za pomocą dołączonej do urządzenia linijki do znakowania. Ma ona odpowiedni rozmiar zapewniający właściwy odstęp między liniami aplikacji głowicy, co zwiększa bezpieczeństwo i zapobiega nakładaniu się impulsów MFU w obszarze zabiegowym. Według Fabi (2015) znakowanie należy wykonać białą kredką, przestrzegając poniższych kroków:
- Narysuj linię na całym konturze żuchwy i w okolicy bródkowej;
- narysuj linię wzdłuż łuku kości jarzmowej, omijając okolicę oczodołową, aż do okolicy nosowej;
- oznacz obszary ryzyka dla aplikacji MFU na twarzy – narysuj linię w bruździe nosowo-wargowej, sięgającą do linii żuchwy. Na połączeniu tych linii oznacz 2 cm w bok i 1 cm w górę, tworząc kwadrat ochronny dla gałęzi nerwu brzeżnego żuchwy. Aby oznaczyć okolicę nerwu podoczodołowego jako obszar ryzyka, wykonaj kolejne kroki:
- na górnej trzeciej części twarzy narysuj linię między zewnętrznym kącikiem oka a linią wzrostu włosów, a następnie używając linijki umieszczonej powyżej tej linii narysuj drugą linię, tworząc w ten sposób przestrzeń do aplikacji; narysuj linię między końcem brwi a linią wzrostu włosów, a następnie używając linijki aplikacyjnej po stronie przyśrodkowej narysuj drugą linię, tworząc przestrzeń do aplikacji w okolicy czołowej;
- w okolicy szyi wymacaj wyniosłość chrząstki tarczowatej, oznacz 1 cm powyżej niej i 1 cm po obu jej stronach, a następnie narysuj strefę bezpieczeństwa biegnącą w dół wzdłuż całej okolicy tchawicy; narysuj drugą linię wzdłuż linii obojczykowej;
- po wykonaniu tych linii oznaczenia nanosi się na twarz i szyję, wszystkie o szerokości jednej linijki do znakowania, w orientacji pionowej – łącznie daje to od dwóch do trzech obszarów aplikacji na twarzy z każdej strony i od dwóch do trzech obszarów aplikacji na szyi z każdej strony, plus jeden obszar centralny. Całkowitą liczbę impulsów dla każdego obszaru określa producent i różni się ona w zależności od posiadanego urządzenia.
W praktyce autorów znakowanie wykonuje się po zidentyfikowaniu wektorów opadania tkanek. Wektory zwiotczenia twarzy i szyi mają charakter ukośnego opadania w kierunku przyśrodkowym. Kąt nachylenia wektora określa się poprzez badanie palpacyjne, ponieważ stopień obwisłości SMAS różni się u poszczególnych pacjentów. Technika oceny polega na uchwyceniu palcami fragmentu skóry i przyłożeniu trakcji w miejscu, w którym uzyskuje się najlepszy efekt liftingujący. W ten sposób oznacza się wymagany kąt nachylenia do narysowania linii aplikacji MFU. Wszystkie linie bezpieczeństwa są przestrzegane, zmienia się jedynie kierunek linii znakujących, zgodnie z poniższą kolejnością:
- Narysuj linię na całym konturze żuchwy i w okolicy bródkowej;
- narysuj linię wzdłuż łuku kości jarzmowej, omijając okolicę oczodołową, aż do okolicy nosowej;
- oznacz obszary ryzyka dla aplikacji MFU na twarzy – narysuj linię w bruździe nosowo-wargowej, sięgającą do linii żuchwy. Na połączeniu tych linii oznacz 2 cm w bok i 1 cm w górę, tworząc kwadrat ochronny dla gałęzi nerwu brzeżnego żuchwy. Aby oznaczyć okolicę nerwu podoczodołowego jako obszar ryzyka, wykonaj kolejne kroki:
- na górnej trzeciej części twarzy narysuj linię między zewnętrznym kącikiem oka a linią wzrostu włosów, a następnie używając linijki umieszczonej powyżej tej linii narysuj drugą linię, tworząc w ten sposób przestrzeń do aplikacji; narysuj linię między końcem brwi a linią wzrostu włosów, a następnie używając linijki aplikacyjnej po stronie przyśrodkowej narysuj drugą linię, tworząc przestrzeń do aplikacji w okolicy czołowej;
- w okolicy szyi wymacaj wyniosłość chrząstki tarczowatej, oznacz 1 cm powyżej niej i 1 cm po obu jej stronach, a następnie narysuj strefę bezpieczeństwa biegnącą w dół wzdłuż całej okolicy tchawicy; narysuj drugą linię wzdłuż linii obojczykowej;
- po wykonaniu tych linii oznaczenia nanosi się na twarz i szyję, wszystkie o szerokości jednej linijki do znakowania, w orientacji ukośnej przeciwnej do wektorów opadania zidentyfikowanych za pomocą opisanej powyżej techniki – łącznie daje to od trzech do pięciu obszarów aplikacji na twarzy z każdej strony i od czterech do sześciu obszarów aplikacji na szyi z każdej strony, plus jeden obszar centralny. Całkowita liczba impulsów na obszar jest określana na podstawie natychmiastowej reakcji klinicznej w trakcie zabiegu. Całkowita liczba impulsów w danym obszarze nigdy nie przekracza wartości dopuszczalnej przez producenta, ale liczba impulsów w poszczególnych przestrzeniach aplikacji nie jest równa – zależy od natychmiastowej reakcji skóry pacjenta (ryc. 1 i 2).
Aplikacja
Liczba impulsów dla każdej głowicy jest wcześniej ustalona przez producenta dla każdej okolicy w zakresie od minimalnej do maksymalnej wartości. Preferuje się stosowanie maksymalnej energii urządzenia, którą zmniejsza się w przypadku niskiej tolerancji bólu przez pacjenta. Zabieg zawsze należy rozpoczynać od głowic docierających na większą głębokość, a następnie przechodzić do głowic działających na płytsze warstwy.
W technice autorów liczba impulsów jest utrzymywana w zakresie minimalnej i maksymalnej wartości określonej przez producenta. Ostateczna liczba jest jednak określana klinicznie na podstawie natychmiastowego efektu zabiegu.
Wyniki
Skuteczność zabiegu MFU jest większa przy zastosowaniu wielu głowic. Korzystne efekty leczenia na dwóch głębokościach ocenia się na podstawie efektu liftingującego środkowej trzeciej części twarzy, poprawy definicji żuchwy oraz zmniejszenia obwisłości skóry podbródkowej. Końcowy efekt występuje po 90 dniach od zabiegu. Nową sesję można przeprowadzić dopiero po tym okresie. Zabiegi podtrzymujące wykonuje się zwykle w okresie od 10 do 18 miesięcy.
Wyniki zabiegu z użyciem urządzenia Ulthera® (Ultherapy®; Ulthera Inc.) przedstawiono na rycinach 3, 4 i 5, a wyniki z użyciem AccuTyte® (Vydence®) na rycinie 6.
Działania niepożądane i ich postępowanie
Ból
Według Pak i wsp. (2014) najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym związanym z MFU jest bolesny dyskomfort podczas sesji zabiegowej. W literaturze badania nie donoszą o występowaniu znaczącego bólu. Według Kakar i wsp. (2014) do sposobów minimalizowania dyskomfortu podczas zabiegu należy przygotowanie w postaci doustnego podania paracetamolu, niesteroidowego leku przeciwzapalnego lub analgetyku narkotycznego, zastosowanie miejscowych środków znieczulających z lidokainą przy użyciu głowicy 1,5 mm oraz dostarczanie jak największej ilości energii dostosowanej do tolerancji. W praktyce autorów pacjenci zwykle otrzymują miejscową aplikację 12% lidokainy oraz przyjmują doustnie 500 mg paracetamolu z 30 mg kodeiny na 45 minut przed zabiegiem. Diazepam w dawce 5–10 mg podaje się wyłącznie w przypadku silnego niepokoju.
Przemijający rumień
Drugim najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym jest jednoczesne wystąpienie przemijającego rumienia i obrzęku (ryc. 7a–c). Objawy te są zwykle przemijające i ustępują w większości przypadków w ciągu 3 godzin po sesji. Ich przyczyną jest regionalne ogrzanie tkanek stymulujące reakcję zapalną i rozszerzenie naczyń. Pacjenci zwykle nie zgłaszają z tego powodu dolegliwości; jednak w celu przyspieszenia ustąpienia tych objawów można najwyżej zastosować zimne okłady.
Rzadziej występujące działania niepożądane
Sporadycznie występujące działania niepożądane obejmują przebarwienia pozapalne miesiąc po zabiegu, osłabienie mięśni i przemijające miejscowe drętwienie, smużyste liniowe otarcia skóry lub powstawanie grudek. Grudki wydają się wynikać z nieprawidłowej techniki i są częściej związane z używaniem głowic 3 mm i 1,5 mm.
Najcięższymi działaniami opisywanymi w literaturze są porażenia mięśni twarzy. W zgłoszonych przypadkach wynikały one ze zmiany anatomii twarzy po przebytym wcześniej chirurgicznym liftingu lub z aplikacji w obszarach uznawanych za niebezpieczne.
Najważniejsze wnioski
- Celem ultradźwięków mikroogniskowych (MFU) jest oddziaływanie na twarzowy SMAS – wachlarzowatą strukturę pokrywającą twarz i łączącą mięśnie twarzy ze skórą właściwą.
- MFU wykorzystuje specjalne przetworniki akustyczne, które kierują energię ultradźwiękową do małego punktu ogniskowania, gdzie wysoka temperatura jest w stanie wywołać koagulację tkanek.
- Zabieg z użyciem MFU należy dostosować do indywidualnych cech fizycznych każdego pacjenta, regulując energię i głębokość ogniskowania emitowanej fali ultradźwiękowej. Poszczególne opcje różnią się ogniskowaniem i długością fali, co pozwala zmieniać głębokość i ilość dostarczanej energii podczas zabiegu.
- MFU jest najbardziej odpowiednie dla pacjentów z łagodnym do umiarkowanego zwiotczeniem mięśni i skóry. Zadowolenie pacjentów zwiększa prawidłowy wybór kandydatów i realistyczne oczekiwania.
- Starsi pacjenci z rozległymi uszkodzeniami posłonecznymi, silnie obwisłą skórą i bardzo wyraźnymi pasmami mięśnia szerokiego szyi nie są dobrymi kandydatami do zabiegu z użyciem MFU – zaleca się wówczas leczenie chirurgiczne lub zastosowanie innych technologii uzupełniających.
Bibliografia
Alam M, White LE, Martin N, Witherspoon J, Yoo S, West DP. Ultrasound tightening of facial and neck skin: a rater-blinded prospective cohort study. J Am Acad Dermatol. 2010;62:262–9.
Baumann L, Zelickson B. Evaluation of micro-focused ultrasound for lifting and tightening neck laxity. J Drugs Dermatol. 2016;15(5):607–14.
Brobst RW, Ferguson M, Perkins SW. Ulthera: initial and six month results. Facial Plast Surg Clin North Am. 2012;20:163–76.
Brobst RW, Ferguson M, Perkins SW. Noninvasive treatment of the neck. Facial Plast Surg Clin North Am. 2014;22:191–202.
Dayan SH, Fabi SG, Goldman MP, Kilmer SL, Gold MH. Prospective, multi-center, pivotal trial evaluating the safety and effectiveness of micro-focused ultrasound with visualization (MFU-V) for improvement in lines and wrinkles of the décolletage. Plast Reconstr Surg. 2014;134(4 suppl 1):123–4.
Fabi SG. Noninvasive skin tightening: focus on new ultrasound techniques. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2015;8:47–52.
Hitchcock TM, Dobke MK. Review of the safety profile for microfocused ultrasound with visualization. J Cosmet Dermatol. 2014;13(4):329–35.
Kakar R, Ibrahim O, Disphanurat W, et al. Pain in naïve and non-naïve subjects undergoing nonablative skin tightening dermatologic procedures: a nested randomized control trial. Dermatol Surg. 2014;40(4):398–404.
Kim YS, Rhim H, Choi MJ, Lim HK, Choi D. High-intensity focused ultrasound therapy: an overview for radiologists. Korean J Radiol. 2008;9:291–302.
MacGregor JL, Tanzi EL. Microfocused ultrasound for skin tightening. Semin Cutan Med Surg. 2013;32:18–25.
Oni G, Hoxworth R, Teotia S, Brown S, Kenkel JM. Evaluation of a microfocused ultrasound system for improving skin laxity and tightening in the lower face. Aesthet Surg J. 2014;34(7):1099–110.
Pak CS, Lee YK, Jeong JH, Kim JH, Seo JD, Heo CY. Safety and efficacy of ulthera in the rejuvenation of aging lower eyelids: a pivotal clinical trial. Aesthetic Plast Surg. 2014;38(5):861–8.