Transepidermal Drug Delivery with Ablative Methods (Lasers and Radiofrequency)
Przezskórne dostarczanie leków z zastosowaniem metod ablacyjnych (lasery i częstotliwość radiowa)
Maria Claudia Almeida Issa i Paulo Santos Torreão Katedra Medycyny Klinicznej – Dermatologia, Federalny Uniwersytet Fluminense, Praia de Icarai 139, 702 Niterói, RJ, Brazylia Hospital dos Servidores do Estado do Rio de Janeiro, RJ, Brazylia
Streszczenie
Skóra jest prawie nieprzepuszczalna dla większości hydrofilowych i naładowanych cząsteczek. Masę cząsteczkową (MW) 500 Da ogólnie przyjmuje się jako górną granicę pasywnej dyfuzji cząsteczek lipofilowych. W celu poprawy penetracji wielu leków do skóry zastosowano kilka strategii: mikronakłuwanie, ultradźwięki, a ostatnio przezskórne dostarczanie leków (TED). TED to technika polegająca na zastosowaniu leku po metodzie ablacyjnej (laser CO2, lasery erbowe, ablacyjna częstotliwość radiowa). Jak dotąd opublikowano wiele doniesień na temat ablacyjnych laserów frakcyjnych, które tworzą pionowe kanały wspomagające dostarczanie miejscowo stosowanych leków do skóry. W tym rozdziale omówione zostaną metody ablacyjne, takie jak częstotliwość radiowa, lasery i mikronakłuwanie. Zobacz także rozdziały „Przezskórne dostarczanie leków: przegląd, koncepcja i zastosowania”, „Przezskórne dostarczanie leków a terapia fotodynamiczna” oraz „Mikronakłuwanie w przezskórnym dostarczaniu leków na rozstępy” w tym tomie.
Słowa kluczowe AblacjaPrzezskórne dostarczanie lekówLaser w przezskórnym dostarczaniu lekówCzęstotliwość radiowa, resurfacing i metody ablacyjne
Wprowadzenie
Frakcyjna ablacja skóry to szczególna interakcja lasera ze skórą w ramach fototermolizy, po raz pierwszy opisana w 2004 roku. Frakcyjne lasery ablacyjne (erb:YAG i CO2) lub inne frakcyjne metody ablacyjne, takie jak częstotliwość radiowa, ablują skórę frakcyjnie. Tworzone są mikroskopijne pionowe kanały zapewniające drogi dostępu dla dużych cząsteczek leku stosowanych miejscowo, które w inny sposób nie przeszłyby przez warstwę naskórka. Penetracja małych cząsteczek również jest zwiększona. Lokalizację, średnicę, głębokość i inne cechy tych kanałów można kontrolować lub modyfikować za pomocą ustawień i rodzaju technologii laserowej lub częstotliwości radiowej (Mitragotri i in. 1995; Manstein i in. 2004; Alexiades-Armenakas i in. 2008; Haak i in. 2011; Lin i in. 2014; Carniol i in. 2015; Forster i in. 2010).
Zastosowanie frakcyjnych laserów ablacyjnych do celów TED, takich jak lasery erb:YAG i CO2, zostało opisane w wielu różnych badaniach (Haerdersdal i in. 2010; Gómez i in. 2008; Stumpp i in. 2005; Wang i in. 2004; Lee i in. 2003; Baron i in. 2003). Aby utworzyć mikrokanały w naskórku, lasery powodują waporyzację, koagulację i inne efekty termiczne w różnych proporcjach w zależności od długości fali i ustawień lasera (Haerdersdal i in. 2010). Oprócz laserów, urządzenie RF nie wykorzystuje światła, ale innego źródła energii elektromagnetycznej, która jest następnie przekształcana w energię cieplną. Aby spowodować ablację za pomocą RF, konieczna jest jonizacja tlenu, powodująca powstanie mikroplazmy (iskier) na powierzchni skóry. Jest to możliwe, gdy między końcówką ręczną RF a skórą znajduje się cienka warstwa (przestrzeń); w związku z tym na powierzchni tworzą się mikroiskry, powodujące powstanie mikrokanałów w naskórku.
Do TED można stosować różne leki, które należy dobierać odpowiednio do leczonej choroby, co zostanie opisane.
W 2010 roku opracowano niskoczęstotliwościowe i wysokociśnieniowe US, zwane US uderzeniowymi, w celu zwiększenia penetracji substancji techniką TED. Fale te działają poprzez wpychanie cząsteczek przez wcześniej utworzone kanały. Ich działanie zależy od wcześniejszego zastosowania metody ablacyjnej, często nazywanej ITED (uderzeniowe US + TED) (ryc. 1a–c) (zob. rozdział „Mikronakłuwanie w przezskórnym dostarczaniu leków na rozstępy”).
Badania histopatologiczne
W tkankach poddanych działaniu lasera, po barwieniu hematoksyliną i eozyną (H&E), można zaobserwować pionowe kanały utworzone przez kolumny waporyzacji. Dotyczy to ablacyjnych laserów frakcyjnych, które tworzą siatkę mikroskopijnych stref leczenia (MTZ) (Skovbølling Haak i in. 2011). Każda MTZ składa się z ablowanych kanałów, mikroskopijnych stref ablacji (MAZ) oraz granicy zwęglenia otoczonej przez koagulowaną tkankę, czyli mikroskopijnej strefy termicznej (Sklar i in. 2014), które wynikają z uszkodzenia termicznego przez źródło światła (Taudorf i in. 2014).
Idealne parametry potrzebne do utworzenia kanałów skórnych bezwzględnie zależą od typu lasera, modelu urządzenia i ustawień. Ponadto dostępne dane dotyczące najlepszych energii i głębokości kanałów dla dostarczania leków do skóry są nieco sprzeczne. Niemniej jednak istnieją dowody wskazujące, że w przypadku cząsteczek hydrofilowych i lekko lipofilowych wychwyt leku zależał od głębokości kanału, podczas gdy leki lipofilowe wykazywały wychwyt niezależny od głębokości kanału (Haedersdal i in. 2016; Wenande i in. 2017).
Haak i in. opisali wpływ gęstości leczenia laserem (% skóry zajmowanej przez kanały) i masy cząsteczkowej (MW) na wspomagane frakcyjnym laserem CO2 dostarczanie leków. Ablacyjne leczenie frakcyjne znacząco zwiększyło wewnątrz- i przezskórne dostarczanie glikoli polietylenowych (PEG) o MW od 240 do 4300 Da. Zwiększenie gęstości lasera z 1% do 20% spowodowało zwiększone dostarczanie wewnątrz- i przezskórne, ale gęstości większe niż 1% skutkowały zmniejszonym dostarczaniem na kanał. Spektrometria masowa wykazała, że większe cząsteczki charakteryzują się większą retencją wewnątrzskórną niż penetracją przezskórną (Haak i in. 2012; Haedersdal i in. 2014).
Skovbølling i in. przeprowadzili badanie histopatologiczne na modelu skóry zwierzęcej ex vivo z użyciem frakcyjnego lasera CO2 (Medart, Hvidovre, Dania), mając na celu ustanowienie standardowego modelu do dokumentowania profili histologicznego uszkodzenia tkanek po leczeniu frakcyjnym laserem ablacyjnym. Wykazano, że badany laser powodował zmianę w kształcie stożka, której podstawą była okrągła zmiana na powierzchni naskórka, a wierzchołek skierowany był w stronę skóry właściwej, a zaproponowany wzór matematyczny był w stanie przewidzieć objętość stożka. Wykazano również, że głębokość ablacji zwiększała się liniowo wraz ze wzrostem energii lasera, szerokość ablacji w skórze właściwej nieznacznie zwiększała się wraz ze wzrostem energii, a grubość strefy koagulacji osiągała plateau na pewnym poziomie energii (Skovbølling Haak i in. 2011).
Taudorf i in. przeprowadzili badanie zwierzęce ex vivo z laserem 2940 nm, mając na celu określenie wpływu parametrów lasera, nakładanych impulsów i efektów tkankowych. Wykazano, że niska energia impulsu i wysoka częstotliwość powtarzania wymagały wielu nakładanych impulsów w tym samym miejscu, aby wywołać ablację, podczas gdy wysoka energia impulsu dostarczana przy zmniejszonej częstotliwości powtarzania i mniejszej liczbie nakładanych impulsów prowadziła do ablacji przy mniejszej zastosowanej energii całkowitej. Głębokość ablacji była podobnie zależna nie tylko od energii całkowitej dostarczanej przez nakładanie impulsów, ale także od zmian energii impulsu, częstotliwości powtarzania impulsów i czasu trwania impulsu. Niska częstotliwość powtarzania impulsów (Hz) i zmniejszona liczba nakładanych impulsów są ważne, aby uniknąć stopniowego gromadzenia się ciepła resztkowego, umożliwiając ochłodzenie odsłoniętej tkanki i ewakuację smugi ablacyjnej między impulsami, co w przeciwnym razie prowadzi do płytkich i szerokich kraterów zamiast zwiększania głębokości ablacji. Omówiono również, że zaletą stosowania lasera Er:YAG (2940) zamiast lasera CO2 jest możliwość utworzenia czysto ablowanej tkanki praktycznie bez strefy koagulacji. Chociaż znaczenie strefy koagulacji nie zostało w pełni ustalone, gruba strefa koagulacji może stanowić istotną indukowaną barierę dla dostarczania cząsteczek (Taudorf i in. 2014). Brauer i in. wykazali, że leczenie frakcyjne skutkuje nieleczonymi obszarami między MTZ, co umożliwia szybszą reakcję gojenia (Brauer i in. 2014).
Banzhaf i in. opublikowali, że 100% kanałów utworzonych przez frakcyjny ablacyjny laser CO2 pozostawało otwartych przez pierwsze 30 minut po zabiegu. Od tego momentu następował stopniowy spadek odsetka otwartych kanałów, ze znacznym spadkiem od 6 godzin (Banzhaf i in. 2017). Olesen i in. wykazali, że nośniki płynowe były lepsze do celów przezskórnego dostarczania leków niż kremy lub żele (Olesen i in. 2017).
Nie można ustalić parametrów potrzebnych do wykonania idealnego dostarczania leków. Niemniej jednak podczas przeprowadzania tego leczenia ważne jest uwzględnienie typu lasera, modelu urządzenia, ustawień lasera i pożądanego efektu. Lasery CO2 mogą tworzyć grubsze strefy koagulacji w porównaniu z laserami Er:YAG. Leczenie wysoką energią, bardzo krótkim czasem trwania impulsu i niską gęstością może ułatwić penetrację leków, szczególnie w przypadku cząsteczek hydrofilowych i lekko lipofilowych.
Wskazania
TED w terapii fotodynamicznej
Już wcześniej opisywano zastosowanie laserów ablacyjnych (laserów erb:YAG lub CO2) przed zastosowaniem aminolewulinianu metylu (MAL) w leczeniu PDT (Haerdersdal i in. 2010; Shen i in. 2006). Niektóre badania opisują również zastosowanie techniki mikronakłuwania przed aplikacją fotosensybilizatora (Donelly i in. 2008; Mikolajewska i in. 2010). Zobacz rozdział „Przezskórne dostarczanie leków a terapia fotodynamiczna”.
Niedawno przeprowadzono badanie mające na celu ocenę i porównanie efektów klinicznych wywołanych przez samą PDT (MAL-PDT ze światłem czerwonym) w porównaniu z PDT (MAL-PDT ze światłem czerwonym) skojarzoną z TED z użyciem frakcyjnego ablacyjnego RF. Wyniki wykazały, że nawet skracając czas inkubacji środka fotosensybilizującego (MAL) z 3 do 1 godziny, można zaobserwować poprawę w zakresie rogowacenia słonecznego i tekstury skóry. TED + PDT była bardziej skuteczna w zmniejszaniu liczby zmian rogowacenia słonecznego na przedramionach w porównaniu z samą PDT. Co więcej, poprawę tekstury i pigmentacji lepiej obserwowano po stronie leczonej TED + PDT (Kassuga i in. 2012).
Blizny
Blizny przerostowe i bliznowce to zaburzenia procesu gojenia u osób predysponowanych w odpowiedzi na różne rodzaje uszkodzeń skóry właściwej, takie jak urazy, stany zapalne, operacje, oparzenia, a nawet ukąszenia owadów (Wolfram i in. 2009). Pomimo rosnącej wiedzy w dziedzinie naprawy tkanek i metabolizmu kolagenu, ich leczenie pozostaje wyzwaniem dla dermatologów i chirurgów plastycznych. Klinicznie blizny przerostowe ograniczają się do pierwotnego miejsca urazu, podczas gdy bliznowiec przekracza tę granicę i sięga sąsiedniej skóry. Blizny przerostowe pojawiają się po 4 tygodniach od zdarzenia wyzwalającego, intensywnie rosną przez kilka miesięcy, a następnie ustępują. W bliznowcach produkcja kolagenu jest 20 razy większa niż w prawidłowym gojeniu (Wolfram i in. 2009) i rzadko ustępuje samoistnie. Rozróżnienie ich w początkowej fazie wzrostu może być trudne.
Steroidy podawane wewnątrzzmianowo są terapią pierwszego rzutu (Al-Attar i in. 2006). Najczęściej stosowanym steroidem jest triamcynolonu acetonid, syntetyczny kortykosteroid pochodny hydrokortyzonu o silnym działaniu przeciwzapalnym (Chrousos i Margioris 2003), którego mechanizm działania polega na hamowaniu proliferacji fibroblastów i syntezy kolagenu, zwiększaniu produkcji kolagenazy i zmniejszaniu inhibitorów kolagenazy (Al-Attar i in. 2006). Należy go podawać co 2–6 tygodni do czasu klinicznej poprawy zmiany lub wystąpienia miejscowych działań niepożądanych uniemożliwiających ich stosowanie. Podawanie kortykosteroidu wewnątrzzmianowo jest bolesne i jego dystrybucja nie jest jednorodna.
Garg i in. (2011) wykazali, że zastosowanie samego ablacyjnego lasera CO2 nie było wystarczające do trwałego leczenia bliznowców, co wymagało wewnątrzzmianowego podawania triamcynolonu co 3–4 tygodnie przez okres 6 miesięcy po ablacji.
Stosowanie zastrzyków steroidowych w leczeniu bliznowców jest najpopularniejszą metodą leczenia tego problemu, ponieważ jest technicznie łatwe i mniej kosztowne dla pacjenta, nie wspominając o najbardziej zadowalających wynikach w porównaniu z innymi proponowanymi metodami. Z drugiej strony zastrzyki są bolesne i czasami nie do zniesienia, trudno jest również aplikować je równomiernie, powodując miejscowe obszary zaniku zmiany.
Issa i in. (2012) przeprowadzili badanie dotyczące przezskórnego stosowania triamcynolonu wspomaganego przez frakcyjne RF skojarzone z uderzeniowymi US w leczeniu blizn przerostowych. Wyniki wykazały poprawę lub całkowite ustąpienie blizn przerostowych z doskonałym rezultatem estetycznym. Technikę tę uznano również za mniej bolesną niż zwykłe zastrzyki (ryc. 2a, b). Warto zauważyć, że w innym, nieopublikowanym badaniu, z zastosowaniem tej samej techniki w leczeniu bliznowców, nie zaobserwowano takiej samej skuteczności.
Rozstępy zanikowe
Rozstępy są powszechną i łatwo rozpoznawalną dolegliwością, która rzadko powoduje poważne problemy medyczne, ale często jest źródłem stresu dla ich nosicieli. Pochodzenie rozstępów nie jest dobrze poznane. Istnieje wiele metod terapeutycznych, ale żadnej nie uważa się za skuteczną i żadna pojedyncza terapia nie jest uważana za niezbędną w tym problemie. Przy wysokiej częstości występowania i słabych wynikach leczenia istnieje tendencja do ukierunkowywania badań na konsensus i optymalne leczenie. Strategie terapeutyczne są liczne i żadna pojedyncza terapia nie była bardziej konsekwentna od innych. Leczenie rozstępów pozostaje problemem dla dermatologów. Świeże rozstępy można leczyć lekami miejscowymi, takimi jak tretynoina, i wykazują one lepsze wyniki po różnych zabiegach chirurgicznych, takich jak podcięcia. Rozstępy o długim przebiegu nie wykazują takiego samego rezultatu. Przyszłość strategii leczenia jest zachęcająca wraz z postępami w terapii laserowej. Wiele źródeł donosiło o zastosowaniu laserów w celu zmniejszenia widoczności rozstępów (Elsaie i in. 2009; Bak i in. 2009).
Niedawne badanie dotyczące TED z użyciem 0,05% kremu z tretynoiną po frakcyjnej metodzie ablacyjnej (RF) (Issa 2013) wykazało skuteczność w leczeniu zanikowych białych rozstępów. Porównując leczenie rozstępów zlokalizowanych w obrębie brzucha za pomocą samego ablacyjnego frakcyjnego RF lub TED (RF + 0,05% krem z tretynoiną + uderzeniowe US), ta druga metoda była bardziej skuteczna. Autorzy doszli do wniosku, że TED z użyciem ablacyjnego RF w celu przeniknięcia kremu z tretynoiną + uderzeniowych US w celu zwiększenia tej penetracji jest nową, interesującą metodą leczenia starych białych rozstępów, głównie na piersiach (ryc. 3a, b).
Łysienie plackowate
Łysienie plackowate (AA) jest najczęstszą przyczyną niebliznowaciejącego łysienia. Podejrzewa się, że jest to choroba autoimmunologiczna z predyspozycją genetyczną. Wydaje się, że zaangażowane są czynniki środowiskowe i etniczne. Zwykle objawia się jako owalne lub okrągłe ogniska niebliznowaciejącej utraty włosów. Steroidy są szeroko stosowane w leczeniu AA, a triamcynolon wewnątrzzmianowy jest bardzo skuteczną, ale bolesną metodą. Issa i in. (2012) opisali pięć przypadków AA leczonych TED z użyciem ablacyjnego frakcyjnego resurfacingu (CO2 laser lub RF) + triamcynolon + fale akustyczne ciśnieniowe US. Roztwór triamcynolonu nanoszono na ablowany obszar, a uderzeniowe US stosowano bezpośrednio po leku, aby wepchnąć lek do skóry. We wszystkich przypadkach u pacjentów zaobserwowano doskonałą poprawę, a tylko jeden pacjent nie utrzymał wyniku po 12 miesiącach obserwacji. W przypadkach łysienia plackowatego leczonego laserem CO2 + triamcynolon + US, doskonałe wyniki osiągnięto już po jednej sesji (ryc. 4a–c). W przypadku stosowania ablacyjnego RF + triamcynolon + US w leczeniu AA również osiągnięto dobre wyniki, ale konieczna była więcej niż jedna sesja. Autorzy zaobserwowali minimalną poprawę kliniczną w obszarze leczonym frakcyjnym laserem ablacyjnym CO2 + triamcynolon bez US, ale nie zaobserwowali poprawy klinicznej w obszarze leczonym samym frakcyjnym laserem ablacyjnym CO2, bez stosowania triamcynolonu lub US.
TED w fotostarzeniu się i melasmie
Leki stosowane w leczeniu fotostarzenia się i melasmy obejmują 0,05% krem z tretynoiną, witaminę C (Farris 2005; Hsiao i in. 2012) w postaci 5–10% kremu lub serum, samodzielnie lub w połączeniu z innymi składnikami, takimi jak kwas ferulowy (Waibel i Wulkan 2013), 5% kwas hialuronowy do rewitalizacji (ryc. 5a, b), oraz 4% hydrochinon, z dodatkiem lub bez 10% kremu z kwasem glikolowym w melasmie.
W przypadku melasmy laser CO2 należy stosować przy bardzo niskiej energii, wyłącznie w celu utworzenia mikrokanałów na powierzchni skóry; dobre wyniki z 4% kremem z hydrochinonem uzyskano bez pozapalnej hiperpigmentacji (ryc. 6a, b) (badanie przeprowadzone przez autora, jeszcze nieopublikowane).
W badaniu porównawczym typu split-face na fotouszkodzonej skórze, formuła z CE i kwasem ferulowym (L’Oréal-SkinCeuticals) była oceniana po frakcyjnej ablacji laserowej, wykazując skrócenie czasu rekonwalescencji pooperacyjnej i wzrost neokolagenezy w leczonym obszarze (Waibel i Wulkan 2013). Miejscowa witamina C po frakcyjnej ablacji laserowej również została oceniona w tym celu, ale konieczne są dalsze badania (Hsiao i in. 2012).
TED w innych wskazaniach
Istnieją pewne badania dotyczące zastosowania czynników wzrostu w gojeniu ran oraz zastosowania środków przeciwgrzybiczych i przeciwdrobnoustrojowych w celu zwalczania zakażeń (Brauer i in. 2014).
Innym możliwym wskazaniem jest nadmierna potliwość pach i dłoniowo-podeszwowa. Oceniono ją u niektórych pacjentów w badaniu klinicznym, w którym toksynę botulinową stosowano metodą TED po jednej stronie, a standardowo w formie zastrzyków po drugiej stronie w celu porównania. W pierwszych przypadkach redukcję pocenia zaobserwowano w teście jodowo-skrobiowym przy obu technikach (badanie wkrótce zostanie opublikowane).
Protokół stosowania i zalecenia
Pierwszym krokiem jest oczyszczenie skóry przy użyciu środka myjącego bez mydła i roztworu chlorheksydyny. Frakcyjną metodę ablacyjną stosuje się bezpośrednio przed lekiem miejscowym, który dobiera się odpowiednio do leczonej choroby. Lek może mieć postać kremu, roztworu lub serum, o takich samych stężeniach jak produkty stosowane miejscowo w domu, bez potrzeby stosowania wysokich stężeń, jak w przypadku roztworów do peelingów. Jeśli to możliwe, można zastosować uderzeniowe US. Jest to ostatni krok, mający na celu wepchnięcie leku do skóry właściwej przez kanały wcześniej utworzone przez metody ablacyjne, dając efekt „uderzania młotkiem”.
Zalecenia po zabiegu obejmują prawidłową higienę z użyciem mydła antyseptycznego, którą rozpoczyna się 8 godzin po zabiegu. Należy unikać tarcia w leczonym obszarze i nie nosić ciasnych ubrań. Zaleca się stosowanie nawilżacza gojącego trzy do pięciu razy dziennie, zapobiegając tworzeniu się strupów. Pacjentom zaleca się, aby nie usuwali strupów; powinny one samoistnie złuszczać się, a także unikać ekspozycji na słońce przez cały czas gojenia (7–14 dni w zależności od obszaru). Miejscową fotoprotekcję należy rozpocząć trzeciego dnia. Można również zalecić doustną fotoprotekcję, co jest bardzo ważne w przypadku melasmy.
Profilaktykę przeciwwirusową zaleca się w zwykłej dawce leczniczej, rozpoczynając 3 dni przed zabiegiem w przypadku leczenia okolicy twarzy, niezależnie od wywiadu w kierunku opryszczki.
Zapobieganie resztkowej hiperpigmentacji można prowadzić za pomocą substancji depigmentujących przez 3 tygodnie przed pierwszą sesją i wznawiając je natychmiast po regeneracji skóry po każdej sesji, utrzymując przez cały okres leczenia.
Działania niepożądane
W przypadku wszystkich wskazań działania niepożądane są zwykle mniej intensywne niż po samych frakcyjnych laserach ablacyjnych, ponieważ do TED stosuje się niższą gęstość. Z drugiej strony działania niepożądane mogą być związane zarówno z laserami, jak i z zastosowanymi lekami. Co więcej, możliwe są systemowe działania niepożądane. Działania niepożądane obejmują zaczerwienienie, obrzęk, ból, powstawanie strupów i przemijającą resztkową hiperpigmentację. Zwykle miejscowo stosowane leki, nawet kwas retinowy, nie zmieniają intensywności dyskomfortu spowodowanego wcześniej użytym laserem lub RF. Mogą również wystąpić zakażenia.
Wnioski
Stosując frakcyjne metody ablacyjne do TED, możliwe jest uzyskanie bardziej jednorodnego i wygodnego podawania leków wewnątrzzmianowych, a także bardziej skutecznego leczenia w porównaniu do stosowania samych leków miejscowych lub lasera. Według literatury, TED z użyciem zarówno RF, jak i laserów (CO2 i erbowych) może przynieść dobre wyniki w wielu różnych terapiach. Wydaje się, że każda metoda ma swoje wady i zalety. RF można stosować u wszystkich fototypów, ponieważ nie powoduje przebarwień; z drugiej strony laser CO2 może przynieść lepsze wyniki przy mniejszej liczbie sesji.
TED można uznać za skuteczną metodę w wielu chorobach, a także w wskazaniach kosmetycznych.
Najważniejsze wnioski
- TED za pomocą metod ablacyjnych powoduje powstanie mikroperforacji w naskórku, umożliwiając przenikanie miejscowo stosowanych leków do skóry przez te mikrokanały.
- Idealne parametry potrzebne do utworzenia kanałów skórnych różnią się w zależności od typu lasera i modelu urządzenia. Wykazano jednak, że najlepsze wyniki w penetracji leku osiąga się przy wysokiej energii, bardzo krótkim czasie trwania impulsu i niskiej gęstości.
- Do celów TED można stosować wiele substancji, kosmeceutyków lub leków, dobieranych odpowiednio do leczonej choroby.
- TED z metodami ablacyjnymi może być wskazana między innymi w PDT, bliznach, rozstępach, łysieniu plackowatym, melasmie i leczeniu fotoodmładzania.
- Dzięki TED można osiągnąć lepsze wyniki kliniczne w porównaniu z samym laserem.
Bibliografia
Al-Attar A, Mess S, Thomassen JM, Kauffman CL, Davison SP. Keloid pathogenesis and treatment. Plast Reconstr Surg. 2006;117(1):286–300.
Alexiades-Armenakas MR, Dover JS, Arndt KA. The spectrum of laser skin resurfacing: nonablative, fractional, and ablative laser resurfacing. J Am Acad Dermatol. 2008;58(5):719–37.
Bak H, Kim BJ, Lee WJ, et al. Treatment of striae distensae with fractional photothermolysis. Dermatol Surg. 2009;35(8):1215–20.
Banzhaf CA, Thaysen-Petersen D, Bay C, Philipsen PA, Mogensen M, Prow T, Haedersdal M. Fractional laser-assisted drug uptake: impact of time-related topical application to achieve enhanced delivery. Lasers Surg Med. 2017;49(4):348–54.
Baron ED, Harris L, Redpath WS, Shapiro H, Hetzel F, Morley G, Bar-Or D, Stevens SR. Laser-assisted penetration of topical anesthetic in adults. Arch Dermatol. 2003;139(10):1288–90.
Brauer JA, Krakowski AC, Bloom BS, Nguyen TA, Geronemus RG. Convergence of anatomy, technology, and therapeutics: a review of laser-assisted drug delivery. Semin Cutan Med Surg. 2014;33(4):176–81.
Carniol PJ, Hamilton MM, Carniol ET. Current status of fractional laser resurfacing. JAMA Facial Plast Surg. 2015;17(5):360–6.
Chrousos GP, Margioris AN. Adrenocorticosteroid & cortico-adrenal antagonists. In: Katzung BG. Basic and clinical pharmacology. 8th ed. The McGraw-Hill: United States of America; 2003. p. 574–89.
Donelly RF, Morrow DI, McCarron PA, Woolfson AD, Morrissey A, Juzenas P, Juzeniene A, Iani V, McCarthy HO, Moan J. Microneedle-mediated intradermal delivery of 5-aminolevulinic acid: potential for enhanced topical photodynamic therapy. J Control Release. 2008;129(3):154–62.
Elsaie ML, Baumann LS, Elsaie LT. Striae distensae (stretch marks) and different modalities of therapy: an update. Dermatol Surg. 2009;35(4):563–73.
Farris PK. Topical vitamin C: a useful agent for treating photoaging and other dermatologic conditions. Dermatol Surg. 2005;31(7 Pt 2):814–7.
Forster B, Klein A, Szeimies RM, Maisch T. Penetration enhancement of two topical 5-aminolaevulinic acid formulations for photodynamic therapy by erbium:YAG laser ablation of the stratum corneum: continuous versus fractional ablation. Exp Dermatol. 2010;19(9):806–12.
Garg GA, Sao PP, Khopkar US. Effect of carbon dioxide laser ablation followed by intralesional steroids on keloids. J Cutan Aesthet Surg. 2011;4(1):2–6.
Gómez C, Costela A, García-Moreno I, Llanes F, Teijón JM, Blanco D. Laser treatment on skin enhancing and controlling transdermal delivery of 5-fluorouracil. Laser Surg Med. 2008;40(1):6–12.
Haak CS, Illes M, Paasch U, Haedersdal M. Histological evaluation of vertical laser channels from ablative fractional resurfacing: an ex vivo pig skin model. Lasers Med Sci. 2011;26(4):465–71.
Haak CS, Bhayana B, Farinelli WA, Anderson RR, Haedersdal M. The impact of treatment density and molecular weight for fractional laser-assisted drug delivery. J Control Release. 2012;163(3):335–41.
Haedersdal M, Sakamoto FH, Farinelli WA, Doukas AG, Tam J, Anderson RR. Pretreatment with ablative fractional laser changes kinetics and biodistribution of topical 5-aminolevulinic acid (ALA) and methyl aminolevulinate (MAL). Lasers Surg Med. 2014;46(6):462–9.
Haerdersdal M, Sakamoto FH, Farinelli WA, Doukas AG, Tam J, Anderson RR. Fractional CO2 laser-assisted drug delivery. Laser Surg Med. 2010;42(2):113–22.
Haedersdal M, Erlendsson AM, Paasch U, Anderson RR. Translational medicine in the field of ablative fractional laser (AFXL)-assisted drug delivery: a critical review from basics to current clinical status. J Am Acad Dermatol. 2016;74(5):981–1004.
Hsiao CY, Huang CH, Hu S, Ko YS, Sung HC, Chen CC, Huang SY. Fractional carbon dioxide laser treatment to enhance skin permeation of ascorbic acid 2-glucoside with minimal skin disruption. Dermatol Surg. 2012;38(8):1284–93.
Issa MCA, Kassuga LEBP, Chevrand NS, Pires MTF. Topical delivery of triamcinolone via skin pretreated with ablative radiofrequency: a new method in hypertrophic scar treatment. Int J Dermatol. 2012;52:367–70.
Issa MC, de Britto Pereira Kassuga LE, Chevrand NS, do Nascimento Barbosa L, Luiz RR, Pantaleão L, Vilar EG, Rochael MC. Transepidermal retinoic acid delivery using ablative fractional radiofrequency associated with acoustic pressure ultrasound for stretch marks treatment. Lasers Surg Med. 2013;45(2):81–8.
Kassuga LEBP, Issa MCA, Chevrand NS. Aplicação transepidérmica de medicamento associado a terapia fotodinâmica no tratamento de ceratoses actínicas. Surg Cosmet Dermatol. 2012;4(1):89–92.
Lee WR, Shen SC, Kuo-Hiesen W, Hu CH, Fang JY. Lasers and microdermabrasion enhance and control topical delivery of vitamin C. J Invest Dermatol. 2003;121(5):1118–25.
Lin CH, Aljuffali IA, Fang JY. Lasers as an approach for promoting drug delivery via skin. Expert Opin Drug Deliv. 2014;11(4):599–614.
Manstein D, Herron GS, Sink RK, Tanner H, Anderson RR. Fractional photothermolysis: a new concept for cutaneous remodeling using microscopic patterns of thermal injury. Lasers Surg Med. 2004;34:426–38.
Mikolajewska P, Donnelly RF, Garland MJ, Morrow DI, Singh TR, Iani V, Moan J, Juzeniene A. Microneedle pretreatment of human skin improves 5-aminolevulinic acid (ALA)- and 5-aminolevulinic acid methyl ester (MAL)-induced PpIX production for topical photodynamic therapy without increase in pain or erythema. Pharm Res. 2010;27(10):2213–20.
Mitragotri S, Edwards D, Blankschtein D, Langer R. A mechanistic study of ultrasonically-enhanced transdermal drug delivery. J Pharm Sci. 1995;84:697–706.
Olesen UH, Mogensen M, Haedersdal M. Vehicle type affects filling of fractional laser-ablated channels imaged by optical coherence tomography. Lasers Med Sci. 2017;32(3):679–84.
Shen SC, Lee WR, Fang YP, Hu CH, Fang JY. In vitro percutaneous absorption and in vivo protoporphyrin IX accumulation in skin and tumors after topical 5-aminolevulinic acid application with enhancement using an erbium:YAG laser. J Pharm Sci. 2006;95(4):929–38.
Sklar LR, Burnett CT, Waibel JS, Moy RL, Ozog DM. Laser assisted drug delivery: a review of an evolving technology. Lasers Surg Med. 2014;46(4):249–62.
Skovbølling Haak C, Illes M, Paasch U, Haedersdal M. Histological evaluation of vertical laser channels from ablative fractional resurfacing: an ex vivo pig skin model. Lasers Med Sci. 2011;26(4):465–71.
Stumpp OF, Welch AJ, Milner TE, Neev J. Enhancement of transepidermal skin clearing agent delivery using a 980 nm diode laser. Lasers Surg Med. 2005;37(4):278–85.
Taudorf EH, Haak CS, Erlendsson AM, Philipsen PA, Anderson RR, Paasch U, Haedersdal M. Fractional ablative erbium YAG laser: histological characterization of relationships between laser settings and micropore dimensions. Lasers Surg Med. 2014;46(4):281–9.
Waibel J, Wulkan A. Split face comparison of the effects of vitamin CE ferulic formula serum to decrease postoperative recovery and increase neocollagenesis in fractional ablative laser resurfacing for photodamage. Laser Surg Med. 2013;45 Suppl 25:1.
Wang KF, Fang JY, Hu CH, Lee WR. Erbium:YAG laser pretreatment accelerates the response of Bowen’s disease treated by topical 5-fluorouracil. Dermatol Surg. 2004;30(3):441–5.
Wenande E, Olesen UH, Nielsen MM, Janfelt C, Hansen SH, Anderson RR, Haedersdal M. Fractional laser-assisted topical delivery leads to enhanced, accelerated and deeper cutaneous 5-fluorouracil uptake. Expert Opin Drug Deliv. 2017;14(3):307–17.
Wolfram D, Tzankov A, Pülzl P, Piza-Katzer H. Hypertrophic scars and keloids – a review of their pathophysiology, risk factors, and therapeutic management. Dermatol Surg. 2009;35(2):171–81.