Non-ablative Radiofrequency for Facial Rejuvenation
Nieablacyjna częstotliwość radiowa do rewitalizacji twarzy
Célia Luiza Petersen Vitello Kalil, Clarissa Prieto Herman Reinehr i Celso Alberto Reis Esteves Jr. Klinika Dermatologii, Szpital Santa Casa de Misericórdia w Porto Alegre, Porto Alegre, Brazylia Brazylijskie Towarzystwo Dermatologiczne, Porto Alegre, Brazylia
Streszczenie
W ciągu ostatnich dziesięcioleci nieinwazyjne lub minimalnie inwazyjne techniki rewitalizacji skóry cieszą się ciągłym i rosnącym zapotrzebowaniem. Chociaż procedury chirurgiczne są „złotym standardem” w leczeniu wiotczenia skóry twarzy i ciała, wielu pacjentów wybiera procedury z krótszym czasem rekonwalescencji, nawet jeśli oznacza to bardziej subtelne efekty, ponieważ nie chcą rezygnować z pracy i aktywności społecznych. Aby sprostać temu zapotrzebowaniu, wprowadzono szereg urządzeń nieablacyjnych, takich jak lasery, urządzenia wykorzystujące źródła światła – jak intensywne światło pulsacyjne (IPL) – oraz częstotliwość radiową. W niniejszym rozdziale omówiono częstotliwość radiową, niezwykle wartościową opcję terapeutyczną w rewitalizacji, ponieważ pozwala pacjentom kontynuować codzienne aktywności, a także zapewnia „naturalne” efekty.
Słowa kluczowe Częstotliwość radiowaRewitalizacjaKolagenStarzenie się skóryUrządzenia nieablacyjneWiotczenie skóry
Wprowadzenie
W ciągu ostatnich dziesięcioleci nieinwazyjne lub minimalnie inwazyjne techniki rewitalizacji skóry cieszą się ciągłym i rosnącym zapotrzebowaniem (Mulholland 2011). Chociaż procedury chirurgiczne są „złotym standardem” w leczeniu wiotczenia skóry twarzy i ciała, wielu pacjentów wybiera procedury z krótszym czasem rekonwalescencji, nawet jeśli oznacza to bardziej subtelne efekty, ponieważ nie chcą rezygnować z pracy i aktywności społecznych (Mulholland 2011; Bogle i Dover 2009; Brightman i in. 2009; DeHoratius i Dover 2007; Afrooz i in. 2014; Elsaie 2009; Sadick i in. 2009). Aby sprostać temu zapotrzebowaniu, wprowadzono szereg urządzeń nieablacyjnych, takich jak lasery, urządzenia wykorzystujące źródła światła – jak intensywne światło pulsacyjne (IPL) – oraz częstotliwość radiową (Mulholland 2011; Alexiades-Armenakas i in. 2008).
Zastosowanie częstotliwości radiowej w leczeniu zmarszczek i wiotczenia skóry okołooczodołowej opisali w 2003 roku Fitzpatrick i in., u ponad 80% leczonych pacjentów stwierdzono poprawę po jednej sesji monopolarnej częstotliwości radiowej (Fitzpatrick i in. 2003).
Kolejne badania oceniały jej zastosowanie w leczeniu wiotczenia skóry szyi, poprawie konturu dolnej części twarzy, leczeniu atroficznych blizn potrądzikowych oraz leczeniu wiotczenia ciała i cellulitu (Brightman i in. 2009).
Częstotliwość radiowa
Urządzenia stosowane w leczeniu wiotczenia działają poprzez wytwarzanie wystarczającej ilości ciepła do ogrzania skóry właściwej (DeHoratius i Dover 2007; Hodgkinson 2009). Oprócz częstotliwości radiowej, fale ultradźwiękowe i urządzenia z promieniowaniem podczerwonym również działają poprzez ogrzewanie skóry właściwej (DeHoratius i Dover 2007).
Częstotliwość radiowa to forma energii elektromagnetycznej, w której elektrony poruszają się w polu elektrycznym i zmieniają polaryzację nawet sześć milionów razy na sekundę. Generowany przemienny prąd elektryczny waha się w zakresie od 3 kHz do 300 MHz (Bogle i Dover 2009; Osório i Torezan 2009). Podczas próby przedostania się do tkanki opór przed ruchem obrotowym elektronów generuje wysokoczęstotliwościowe oscylacje w cząsteczkach wody w skórze właściwej (Goldberg i in. 2008). Ta oscylacja energii ostatecznie przekształca się w energię cieplną (prawo Ohma) (Mulholland 2011; Hodgkinson 2009; Osório i Torezan 2009). Opór przed przepływem elektronów zależy od cech tkanki, takich jak jej temperatura i stężenie wody (Abraham i Mashkevich 2007).
Formuła przedstawiająca całkowitą energię jest następująca:
- I = prąd
- R = impedancja tkanki
- T = czas aplikacji
Zasada, która kieruje tym procesem, nazywa się odwrotnym gradientem cieplnym: ochronne chłodzenie naskórka występuje jednocześnie z ogrzewaniem skóry właściwej (Goldberg 2004). Chłodzenie naskórka jest stosowane przed, podczas i po aplikacji głowicy częstotliwości radiowej (Goldberg 2004). Ta ochrona naskórka skutkuje niższym ryzykiem infekcji, bliznowacenia i zmian pigmentacyjnych w porównaniu z procedurami ablacyjnymi.
Ogrzanie kolagenu skóry właściwej do temperatury od 50 do 70 °C (stopni Celsjusza) powoduje zerwanie wiązań wodorowych i zmiany w konformacji włókien kolagenowych, które tracą swoją trójwymiarową strukturę i przyjmują postać amorficzną, co powoduje skurczenie włókna o 30% i jego pogrubienie (natychmiastowe cofnięcie tkanki) (Hodgkinson 2009; Bogle i in. 2007). Skurcz kolagenu jest procesem zależnym od czasu i temperatury: na każde 5° obniżenie temperatury wymagane jest 10 minut więcej, aby uzyskać taką samą wielkość cofnięcia (równanie Arrheniusa) (Brightman i in. 2009). W monopolarnej częstotliwości radiowej oczekuje się, że ogrzewanie skóry właściwej osiągnie temperaturę około 65–75 °C, a naskórek musi być utrzymywany w temperaturze poniżej 40 °C. Jeśli wytworzone ciepło w skórze właściwej jest nieoptymalne, nie poprawi wiotczenia i zmarszczek. W przypadku nadmiernego wytwarzania ciepła może wystąpić atrofia, blizny, erozje i przebarwienia skóry (Royo de la Torre i in. 2011) (ryc. 1).
Następnie rozpoczyna się proces podnaskórkowej reakcji zapalnej, co prowadzi do neokolagenezy i stopniowej poprawy widocznej po 6–12 tygodniach (efekt późny) (Steiner i Addor 2014).
Co więcej, ciepło dostarczane do głębszych tkanek stymuluje przepływ krwi włośniczkowej w tkance tłuszczowej i przyspiesza metabolizm lipidów (Hodgkinson 2009).
Rodzaje dostarczania częstotliwości radiowej (monopolarna/wielobiegunowa (dwubiegunowa i trójbiegunowa)/frakcyjna)
Monopolarna częstotliwość radiowa
Ta pierwsza generacja częstotliwości radiowej powoduje objętościowe (trójwymiarowe) ogrzewanie skóry właściwej i tkanki podskórnej w krótkim czasie. Maksymalna osiągana głębokość to 20 mm i zależy od rozmiaru i geometrii głowicy (Steiner i Addor 2014). Rodzaj stosowanej głowicy i ilość energii dostarczanej przez nią są głównymi czynnikami determinującymi osiąganą głębokość (Hodgkinson 2009; Alster i Lupton 2007). Głowice o większej powierzchni kontaktu z leczoną powierzchnią uzyskują najgłębsze ogrzewanie skóry właściwej (Goldberg i in. 2008).
W tego typu częstotliwości radiowej istnieje tylko jedna elektroda aktywna stykająca się z leczoną powierzchnią skóry (dipol w głowicy urządzenia), a prąd przepływa z tej elektrody do elektrody neutralnej lub powrotnej umieszczonej w odległym miejscu, zwykle na plecach (Hodgkinson 2009). Większość ciepła jest wytwarzana w obszarze znajdującym się poniżej elektrody aktywnej (Steiner i Addor 2014) (ryc. 2).
System Thermage CPT (ThermaCool®)
- Generator częstotliwości radiowej: prąd przemienny (AC) 6.78 MHz, maksymalny przepływ 225 J/cm2, z wyświetlaczem, za pomocą którego można monitorować prąd, energię, liczbę sekcji, czas trwania leczenia i impedancję. Na wyświetlaczu można wybrać energię odpowiednią do obszaru, który ma być leczony (Hodgkinson 2009; Abraham i Mashkevich 2007).
- Pulsowany kriogen w głowicy leczniczej: system chłodzenia przed, podczas i po aplikacji częstotliwości radiowej (Goldberg 2004).
- Kabel podłączony do jednorazowej głowicy leczniczej zawierającej wewnątrz elektrodę leczniczą: jednorazowego użytku, o czasie trwania ograniczonym liczbą strzałów (200, 400, lub 600) i czasem („jedna głowica, jeden pacjent, jedno leczenie”) (Hodgkinson 2009; Abraham i Mashkevich 2007).
- Mikroprocesor: umieszczony na głowicy, który kontroluje ciśnienie, przepływ prądu i temperaturę skóry stykającej się z głowicą (Abraham i Mashkevich 2007).
Istnieją głowice o powierzchni 0.25 cm2 stosowane do leczenia górnej powieki i drobnych zmarszczek oraz głowice o powierzchni 3.0 cm2 stosowane do dolnej powieki, zmarszczek okołooczodołowych i dolnej części obszaru brwi. Ponadto istnieje głowica DC do ciała i specjalna głowica do ciała przeznaczona do leczenia cellulitu (Hodgkinson 2009).
Pełny cykl emisji częstotliwości radiowej trwa od 1.5 do 1.9 s (Steiner i Addor 2014).
Zabieg wykonywany jest w warunkach klinicznych bez potrzeby stosowania znieczulenia miejscowego, ponieważ jest tylko lekko bolesny, a także ponieważ ocena intensywności ciepła przez pacjenta jest konieczna do zmniejszenia ryzyka ewentualnych powikłań. Okres pooperacyjny nie wymaga specjalnej pielęgnacji, a jedna sesja daje dobre efekty (Steiner i Addor 2014) (ryc. 3, 4, i 5).
Wielobiegunowa częstotliwość radiowa
Dwubiegunowa
W tego typu częstotliwości radiowej istnieją dwie elektrody aktywne stykające się z leczonym obszarem, umieszczone w stałej odległości, a prąd przepływa tylko w przestrzeni między nimi (zamknięty obwód zasilania) (Sadick 2007). Ten typ częstotliwości radiowej powoduje bardziej powierzchowne ogrzewanie skóry właściwej i osiąga maksymalną głębokość 2–4 mm, przy czym ta maksymalna głębokość stanowi połowę odległości między elektrodami. Konieczna jest większa liczba sesji, aby osiągnąć efekty podobne do tych uzyskiwanych przy monopolarnej częstotliwości radiowej (Steiner i Addor 2014).
Wśród urządzeń RF wykorzystujących energię dwubiegunową można wymienić Aluma™/Lumenis®, Santa Clara, oraz Accent® i Accent XT®, Alma Lasers.
Trójbiegunowa
Jest to trzecia generacja częstotliwości radiowej, która ma trzy elektrody aktywne dostarczające energię i wzmacniające jej przepływ. Chociaż mniejsza, uwolniona energia jest bardziej skoncentrowana w porównaniu z jedno- lub dwubiegunową częstotliwością radiową (Steiner i Addor 2014). Ta technika pozwala na jednorodne ogrzewanie skóry właściwej i tkanki podskórnej, osiągając głębokość 20 mm przy użyciu niższej mocy, około 50 W (Steiner i Addor 2014). Przykładem tej technologii jest urządzenie Apollo TriPollar®, Pollogen LTDA.
| Monopolarna | Wielobiegunowa | |
|---|---|---|
| Dwubiegunowa | Trójbiegunowa | |
| 1 elektroda aktywna | 2 elektrody aktywne | 3 elektrody aktywne |
| Głębokość 20 mm | Głębokość 2–4 mm | Do 20 mm |
| Głębsze działanie | Bardziej powierzchowne; wielokrotne przejścia i większa liczba sesji | Głębsze działanie; energia jest bardziej skoncentrowana niż w przypadku monopolarnej częstotliwości radiowej |
Frakcyjna częstotliwość radiowa
Frakcyjna częstotliwość radiowa to minimalnie inwazyjna technika dwubiegunowej częstotliwości radiowej, w której ciepło generowane przez prąd elektromagnetyczny powoduje parowanie komórek w naskórku (Reddy i Hantash 2009). Fale elektromagnetyczne powodują oscylacje cząsteczek wody i wytwarzają energię cieplną w skórze właściwej. To kontrolowane objętościowe ogrzewanie skóry właściwej ostatecznie stymuluje neokolagenezę. Urządzenie składa się z elektrod lub mikroigieł ułożonych parami. Technika łączy nieablacyjny efekt koagulacyjny na skórze właściwej z obszarami kontrolowanej ablacji w mniej niż 5% leczonego naskórka (Taub i Garretson 2011). Ten tryb RF pozostawia pośrednie obszary leczonej skóry obok obszarów nieleczonych, które pełnią funkcję rezerwuaru komórek i przyspieszają gojenie. Frakcyjną częstotliwość radiową można stosować w rewitalizacji twarzy i leczeniu blizn potrądzikowych (Steiner i Addor 2014; Taub i Garretson 2011).
Plazma
Najnowszy typ częstotliwości radiowej wykorzystuje stan materii zwany plazmą. Impulsy plazmy powstają, gdy bardzo wysoka energia częstotliwości radiowej przechodzi przez obojętny gaz azotowy i tlenowy i generuje zjonizowany gaz. Głowica kieruje energię utworzoną w ten sposób na leczoną powierzchnię. Zasada działania jest taka sama jak w przypadku innych rodzajów częstotliwości radiowej, z ogrzewaniem skóry właściwej i stymulacją neokolagenezy (Rivera 2008; Spandau i in. 2014).
| Urządzenia z częstotliwością radiową/producent | Technologia częstotliwości radiowej (RF) |
|---|---|
| Thermage™/Thermage | Monopolarna RF |
| Aluma™/Lumenis®, Santa Clara | Dwubiegunowa RF i podciśnienie |
| Accent®, Accent® XL/Alma Lasers | Jednobiegunowa i dwubiegunowa RF |
| Apollo TriPollar®/Pollogen LTDA | Trójbiegunowa RF |
| Polaris ReFirme™/Syneron | Dwubiegunowa RF i laser diodowy |
| ReFirme™/Syneron Medical | Dwubiegunowa RF i energia optyczna |
| Reaction™/Viora | Wielobiegunowa RF i podciśnienie |
| PowerShape™/Eunsung Global Corp. | Wielobiegunowa/dwubiegunowa RF i podciśnienie |
| Apollo®/Pollogen LTDA | Dwubiegunowa RF |
| Venus Freeze®/Venus Concept | Wielobiegunowa RF |
| Triniti E-max®/Syneron Candela | Dwubiegunowa RF + laser diodowy |
| Urządzenia z częstotliwością radiową/producent | Technologia częstotliwości radiowej (RF) |
|---|---|
| Scarlet RF™/Viol Co., LTDA | Frakcyjna dwubiegunowa RF |
| HF Fraxx®/Loktal | Frakcyjna RF z mikroigłami |
| Matrix RF®/Syneron | Frakcyjna dwubiegunowa RF |
| Renesis®/Primaeva Medical, Inc. | Frakcyjna dwubiegunowa RF |
| ePrime®/Syneron Candela | Frakcyjna dwubiegunowa RF |
| Duet RF PowerShape®/Eunsung Global Corp | Frakcyjna i termiczna RF |
Zmiany histopatologiczne
Według doniesień Zelicksona i in. oraz Meshkinpoura i in., po zastosowaniu częstotliwości radiowej obserwuje się denaturację włókien kolagenowych i ekspresję mRNA kolagenu I. Wzrost kolagenu III występuje z większą intensywnością niż kolagenu typu I, z szczytem między szóstym a dziesiątym tygodniem po zabiegu (Meshkinpour i in. 2005; Zelickson i in. 2004). Javate i in. wykazali nienaruszony naskórek o zwiększonej grubości i większej ilości włókien kolagenowych w powierzchownej i głębokiej skórze właściwej w biopsjach po nieablacyjnym zabiegu częstotliwością radiową (Javate i in. 2011).
W 2011 roku El-Domyati i in. zaobserwowali, że po sześciu sesjach monopolarnej częstotliwości radiowej w odstępach dwutygodniowych biopsje skóry wykazały hiperplazję naskórka, która narastała przez 3 miesiące po zakończeniu leczenia, wzrost warstwy ziarnistej i wzrost stopnia organizacji naskórka. Ponadto badanie wykazało redukcję elastosis w skórze brodawkowatej oraz statystycznie istotny wzrost ilości kolagenów I i III 3 miesiące po leczeniu (El-Domyati i in. 2011).
Badanie z nieablacyjnymi laserami (pulsowany laser barwnikowy i Nd:YAG) zaobserwowało podobne efekty w stymulacji produkcji kolagenu oraz podwyższeniu poziomu enzymów kluczowych dla przebudowy białek macierzy zewnątrzkomórkowej skóry właściwej (MMP) (Orringer i in. 2005).
Wskazania
Zastosowania monopolarnej RF, systemu ThermaCool (Thermage, Inc., Hayward, Kalifornia) zatwierdzone przez FDA (Abraham i Mashkevich 2007):
- Leczenie wiotczenia skóry okołooczodołowej (zatwierdzone przez FDA 2002)
- Leczenie zmarszczek okołooczodołowych (zatwierdzone przez FDA 2002)
- Leczenie zmarszczek okołoustnych (zatwierdzone przez FDA 2002)
- Leczenie zmarszczek twarzy (zatwierdzone przez FDA 2004)
- Leczenie ogólnych zmarszczek (zatwierdzone przez FDA 2005)
W rezultacie ogólnie poprawia się kontur twarzy (linia żuchwy) i wiotczenie. Technika może być stosowana w leczeniu umiarkowanego obkurczenia i wiotczenia okolicy podbródkowej.
Środkowa trzecia część twarzy również może odnieść korzyści, z złagodzeniem bruzdy nosowo-wargowej i zmniejszeniem wiotczenia w leczonym obszarze (Sukal i Geronemus 2008).
Inne wskazania:
- Leczenie cellulitu ciała – z zastosowaniem dwubiegunowej częstotliwości radiowej z podciśnieniem (VelaShape® – Syneron Candela) (Brightman i in. 2009)
- Redukcja obwodu talii – dwubiegunowa częstotliwość radiowa połączona z podciśnieniem (VelaShape® – Syneron Candela) (zatwierdzone przez FDA w 2007) (Brightman i in. 2009)
- Leczenie atroficznych blizn potrądzikowych – można stosować wszystkie rodzaje częstotliwości radiowej (monopolarną, wielobiegunową i frakcyjną) (Taub i Garretson 2011; Rivera 2008)
- Leczenie ciała: wiotczenie kończyn górnych, brzucha i pośladków (Hodgkinson 2009) (zatwierdzone przez FDA grudzień 2005)
- Leczenie aktywnego trądziku – opisywane przy użyciu Thermage® (Dierickx 2004)
- Częstotliwość radiowa w dostarczaniu leków (Subramony 2013; Gratieri i in. 2013)
Częstotliwość radiowa może być stosowana jako leczenie wspomagające w dystrofii tłuszczowej gynoidalnej (Osório i Torezan 2009; strona Thermage). Goldberg i in. ocenili skuteczność monopolarnej częstotliwości radiowej w leczeniu cellulitu ud w sześciu sesjach w odstępach dwutygodniowych u 30 pacjentów, wykazując redukcję obwodu ud i poprawę stopnia zaawansowania cellulitu, bez zmian w metabolizmie lipidów (Goldberg i in. 2008).
Selekcja pacjentów
Idealny pacjent do zabiegu rewitalizacji twarzy częstotliwością radiową powinien mieć od 30 do 60 lat, prezentować łagodne do umiarkowanego wiotczenie skóry i zmarszczki twarzy oraz mieć realistyczne oczekiwania wobec leczenia (Abraham i Mashkevich 2007; Goldberg 2004). Pacjenci, którzy przeszli operację liftingu twarzy i prezentują nawracające łagodne wiotczenie 2–3 lata po zabiegu, są na ogół dobrymi kandydatami do częstotliwości radiowej (Hodgkinson 2009; Abraham i Mashkevich 2007).
Pacjenci z wiotczeniem skóry po utracie wagi i wiotczeniem brzucha po ciąży również odnoszą korzyści z częstotliwości radiowej na ciało.
Prawidłowa selekcja pacjentów jest głównym czynnikiem determinującym poziom odpowiedzi na leczenie (Suh i in. 2013). Pacjenci w podeszłym wieku, otyli, z wyraźnym wiotczeniem będą prezentować łagodne efekty (Abraham i Mashkevich 2007). Jednak po wyjaśnieniu ograniczeń, jeśli pacjent nie chce poddawać się bardziej inwazyjnym procedurom, częstotliwość radiowa jest interesującą opcją (Goldberg 2004).
Prawidłowa selekcja pacjentów jest głównym czynnikiem determinującym poziom odpowiedzi na leczenie (Suh i in. 2013). Pacjenci w podeszłym wieku, otyli, z wyraźnym wiotczeniem będą mieli mniej zadowalające efekty (Abraham i Mashkevich 2007). Jeśli jednak pacjent nie chce poddawać się bardziej inwazyjnym procedurom i nawet po wyjaśnieniu ograniczeń nadal chce poddać się zabiegowi częstotliwością radiową, jest to możliwe (Goldberg 2004).
Korzyści z procedury (wady i zalety)
Jeśli porówna się częstotliwość radiową, technikę nieablacyjną, z procedurami ablacyjnymi i chirurgicznymi, procedura pozwala na szybszą rekonwalescencję i niższe ryzyko powikłań. Efekty są jednak bardziej subtelne (Goldberg 2004). Kolejna korzyść dotyczy możliwości wykonywania procedury u wszystkich typów skóry, ponieważ mechanizm działania częstotliwości radiowej różni się od mechanizmu laserów i nie dochodzi do absorpcji ani rozpraszania przez melaninę tkankową (Abraham i Mashkevich 2007). Co więcej, może być stosowana na owłosionych obszarach bez ryzyka, ponieważ nie uszkadza mieszków włosowych.
Przeciwwskazania
Monopolarna RF
Bezwzględne (Abraham i Mashkevich 2007)
- Pacjenci z rozrusznikiem serca lub defibrylatorem
- Pacjenci z innymi wszczepialnymi urządzeniami elektronicznymi
- Choroby skóry w obszarze aplikacji
- Infekcja w miejscu aplikacji
- Obecność trwałych wypełniaczy w obszarze przeznaczonym do leczenia, zwłaszcza polimetakrylanu metylu (PMMA)
Względne
- Palenie tytoniu
- Choroba autoimmunologiczna
- Wcześniejsza radioterapia w miejscu aplikacji
- Ciąża
- Przewlekłe stosowanie kortykosteroidów lub niesteroidowych leków przeciwzapalnych
- Inne stany, które mogą upośledzać gojenie
Nie zaleca się stosowania monopolarnej częstotliwości radiowej na obszarach z płytkami metalowymi ani na tatuażach (Abraham i Mashkevich 2007).
Wielobiegunowa RF
Bezwzględne
- Pacjenci z rozrusznikiem serca lub defibrylatorem
- Pacjenci z innymi wszczepialnymi urządzeniami elektronicznymi
- Choroby skóry w obszarze aplikacji
- Infekcja w miejscu aplikacji
- Obecność trwałych wypełniaczy w obszarze przeznaczonym do leczenia, zwłaszcza polimetakrylanu metylu (PMMA)
- Nieelastyczne blizny
- Stosowanie leków fotouczulających
- Nowotwór układowy
- Zakrzepica żylna przy stosowaniu antykoagulantów
Frakcyjna RF
Bezwzględne
- Pacjenci z rozrusznikiem serca lub defibrylatorem
- Pacjenci z innymi wszczepialnymi urządzeniami elektronicznymi
- Choroby skóry w obszarze aplikacji
- Infekcja w miejscu aplikacji
- Obecność trwałych wypełniaczy w obszarze przeznaczonym do leczenia, zwłaszcza polimetakrylanu metylu (PMMA)
- Proteza silikonowa w obszarze przeznaczonym do leczenia
- Stosowanie miedzianej wkładki domacicznej (w przypadku leczenia dolnej części brzucha)
- Ropień zęba w przypadku aplikacji na obszar twarzy
- Aktywny trądzik różowaty
Przeciwwskazanie do RF w okolicy powiek
Pacjenci, którzy przeszli wcześniejsze operacje rogówki, nie mogą poddawać się zabiegom częstotliwości radiowej w okolicy powiek z powodu konieczności stosowania ochraniacza wewnątrzpowiekowego, który może uszkodzić rogówkę (Steiner i Addor 2014).
Pielęgnacja przed zabiegiem
Niezbędne są ustandaryzowane fotografie przed zabiegiem. Istnieją systemy, które oprócz standaryzacji fotograficznej pozwalają na badanie zmian pigmentacji i grubości naskórka oraz liczby i głębokości zmarszczek, umożliwiając ocenę odpowiedzi terapeutycznej (Suh i in. 2013).
Techniki aplikacji
W przypadku monopolarnej i wielobiegunowej częstotliwości radiowej należy zawsze przestrzegać następujących środków ostrożności:
- Wypełnienie formularza zgody, z niezbędnymi wyjaśnieniami, oczekiwanymi efektami, działaniami niepożądanymi i ewentualnymi powikłaniami. Formularz powinien zostać obsłużony przez dermatologa, a wszystkie pytania pacjenta muszą zostać wyjaśnione. Należy upewnić się, że pacjent nie ma żadnych przeciwwskazań do zabiegu.
- Przed zabiegiem konieczne jest usunięcie wszystkich metali stykających się ze skórą pacjenta (biżuterii, ozdób, zegarków).
- Oczyścić obszar skóry, na którym będzie stosowana częstotliwość radiowa, usunąć makijaż i przeprowadzić antyseptykę skóry alkoholem izopropylowym (Steiner i Addor 2014).
Następnie, w przypadku monopolarnej częstotliwości radiowej, należy wykonać kolejne kroki:
- Umieścić płytkę dyspersyjną na plecach pacjenta.
- Nałożyć tymczasową siatkę znakującą, dostarczoną z indywidualną głowicą, na obszar przeznaczony do leczenia.
- Jeśli zabieg wykonywany jest w okolicy powiek, niezbędne jest zastosowanie ochraniacza wewnątrzpowiekowego z tworzywa sztucznego, aby zapobiec jego nagrzewaniu. Ten środek chroni gałkę oczną przed ciepłem, polem elektrycznym i uszkodzeniami mechanicznymi.
- Nałożyć dużą ilość płynu do monopolarnej częstotliwości radiowej dostarczonego przez producenta sprzętu na obszar przeznaczony do leczenia, aby zapewnić prawidłowe dopasowanie głowicy do skóry. Głowica musi pozostać w pełnym kontakcie ze skórą w czasie aplikacji (Steiner i Addor 2014).
Po wykonaniu powyższych kroków rozpoczyna się leczenie. Sprzęt automatycznie oblicza impedancję pacjenta (Hodgkinson 2009). Poziomy energii są dostosowywane w miarę zmiany leczonego obszaru, zgodnie z tolerancją pacjenta (Jacob i Kaminer 2008).
Zaleca się, aby podczas określania obszaru do leczenia obejmować również obszar przyległy do tego z wiotczeniem i utratą kształtu, aby wspomóc podtrzymanie procesów w skórze właściwej (Jacob i Kaminer 2008).
Od czasu wprowadzenia techniki algorytmy aplikacji były modyfikowane. Obecnie proponuje się protokoły leczenia z niższą energią i większą liczbą przejść, w przeciwieństwie do początkowo opisywanych (pojedyncze przejścia z wysoką energią), co daje lepsze efekty (Bogle i in. 2007).
Współczesne techniki pozwalają na mniejszy dyskomfort pacjenta oraz bardziej znaczące i jednorodne efekty (Sukal i Geronemus 2008).
Wykonywanie zabiegu bez znieczulenia pozwala na bieżącą interakcję z pacjentem dotyczącą stopnia odczuwanego ciepła. Umożliwia to uniknięcie przegrzania naskórka i związanych z tym powikłań (Sasaki i in. 2007).
Podczas zabiegu pacjent zgłasza odczuwanie ciepła w leczonym obszarze. Idealne ciepło to określane przez pacjenta jako „ciepłe”, a nie nie do zniesienia (Hodgkinson 2009).
Opisano trzy techniki aplikacji monopolarnej RF:
- Dwa proste przejścia
- Przejście schodkowe
- Przejście nakładane: zalecane do stosowania z urządzeniem Thermage CPT® (Thermage, Inc., Hayward, Kalifornia)
W technice dwóch prostych przejść wykonuje się rząd przejść zgodnie z kwadratami oznaczonymi na tymczasowej siatce, a następnie drugie przejście na oznaczonych okręgach w układzie schodkowym, naprzemiennie rzędami (Abraham i Mashkevich 2007). Po zakończeniu dwóch przejść stosuje się wektory, czyli dodatkowe przejścia zgodnie z kierunkiem pożądanego uniesienia skóry (efekt liftingu) (Abraham i Mashkevich 2007).
Technika wielokrotnych przejść (stacking), przy utrzymaniu ogrzania tkanki, daje bardziej skuteczne efekty, ponieważ ogrzewanie skóry właściwej zmniejsza opór tkanki przed przepływem prądu elektrycznego (Hodgkinson 2009). W tej technice wymagana energia jest zmniejszana przy każdym kolejnym przejściu w tym samym miejscu. Ponadto daje ona operatorowi swobodę wykonania większej liczby przejść w obszarach bardziej wiotkich niż w mniej dotkniętych problemem (Jacob i Kaminer 2008).
Badanie Dovera i in. porównało technikę pojedynczego przejścia z techniką wielokrotnych przejść u 5700 pacjentów. W grupie z jednym przejściem poprawę wiotczenia skóry po 6 miesiącach stwierdziło 54% pacjentów. Z drugiej strony w grupie wielokrotnych przejść poprawę zaobserwowano u 84% pacjentów, którzy również zgłaszali mniejszy ból podczas zabiegu i większe zadowolenie z efektów (Dover i Zelickson 2007).
Liczba strzałów waha się od 400 do 800 podczas sesji na twarz i od 1000 do 1200 podczas sesji na ciało. Na twarzy wielu praktyków wybiera leczenie najpierw jednej strony, a potem drugiej. Sesja trwa około 1 godziny. Można leczyć całą powierzchnię lub tylko określony obszar, np. okolicę żuchwy i czoło (Jacob i Kaminer 2008). Oczekiwane efekty bezpośrednio po sesji to rumień i natychmiastowe skurczenie leczonej powierzchni, może również wystąpić miejscowy obrzęk (Hodgkinson 2009).
Wielobiegunowa częstotliwość radiowa różni się od monopolarnej brakiem siatki znakującej i płytki dyspersyjnej. Na obszar aplikacji na skórze stosuje się płyn glicerynowy, dostępne są też specjalne głowice dla każdego regionu (twarz, dolna powieka, ciało). Ważne jest monitorowanie temperatury naskórka za pomocą zewnętrznego termometru podczerwonego – nie może ona przekraczać 40 °C, aby uniknąć oparzeń (Steiner i Addor 2014).
Oczekiwane efekty, liczba sesji i odstępy między sesjami
Pełny efekt może być widoczny nawet po 6 miesiącach, ponieważ zależy od neokolagenezy i przebudowy skóry właściwej, rozpoczynając się średnio po 2–3 miesiącach (Abraham i Mashkevich 2007). Niektórzy pacjenci zgłaszają również poprawę koloru i tekstury skóry oraz wygładzenie blizn (Abraham i Mashkevich 2007). Co więcej, efekty są wysoce zmienne i nawet przy zastosowaniu prawidłowej techniki niektórzy pacjenci wykazują lepsze rezultaty niż inni. Ustandaryzowane zapisy fotograficzne przed i po zabiegu są niezbędne w ocenie tych pacjentów (Steiner i Addor 2014).
W przypadku monopolarnej częstotliwości radiowej efekty uzyskuje się po jednej sesji w opisanym powyżej okresie. W indywidualnych przypadkach wymagane są dwie do trzech sesji w odstępach 6–12-miesięcznych.
Aby zbadać efekt kolejnych sesji monopolarnej częstotliwości radiowej, Suh i in. ocenili ośmiu pacjentów poddawanych sesjom z użyciem urządzenia Thermage CPT® w celu rewitalizacji twarzy przez 7 lat. Pacjenci mieli średnio cztery sesje, z odstępami od 4 do 45 miesięcy. W tym okresie nie stwierdzono pogorszenia w skali Glogau u żadnego z ośmiu pacjentów, a siedmiu zgłosiło zadowolenie z wyników leczenia. Do potwierdzenia wyników potrzebne są randomizowane badania z większą grupą pacjentów (Suh i in. 2013).
W przypadku wielobiegunowej RF wymagana jest większa liczba sesji, najczęściej pięć do sześciu co 10–15 dni (Steiner i Addor 2014).
Odpowiedź terapeutyczna zależy również od leczonego obszaru. Środkowa i dolna trzecia część twarzy reagują szybciej niż szyja, ponieważ zawierają więcej tkanki tłuszczowej podskórnej (Bogle i in. 2007).
Efekty natychmiastowe
Bezpośrednio po zabiegu obserwuje się miejscowy obrzęk, który odpowiada za natychmiast widoczny efekt „liftingu”. Występuje też łagodny rumień, który utrzymuje się przez kilka minut po zabiegu i ustępuje samoistnie (Abraham i Mashkevich 2007). Rumień i łagodny obrzęk są oczekiwanymi punktami końcowymi bezpośrednio po procedurze (Sadick 2007).
Działania niepożądane
| Działanie niepożądane | Uwagi |
|---|---|
| Obrzęk | Może utrzymywać się do 1 tygodnia |
| Wysypka trądzikopodobna | |
| Liniowe strupy powierzchniowe | |
| Nadwrażliwość szyi | Zazwyczaj do 2–3 tygodni po zabiegu |
| Umiarkowany rumień | |
| Oparzenia powierzchni skóry | Nieprawidłowa technika; aplikacja wysokiej energii |
| Guzki w okolicy szyjnej (strona Thermage) | Znikają po 1–2 tygodniach |
| Nieregularności konturu żuchwy i skroni (Hodgkinson 2009) | Przy monopolarnej częstotliwości radiowej; występują ze starszym sprzętem |
| Łagodny do umiarkowanego ból (strona Thermage) | Podczas zabiegu; znika wkrótce potem |
| Tymczasowa parestezja | Obrzęk okołonerwowy wokół nerwów czuciowych; znika w ciągu kilku tygodni (Abraham i Mashkevich 2007) |
Według producenta systemu ThermaCool System® (Thermage, Inc., Hayward, Kalifornia), 99.8% wykonanych nieablacyjnych zabiegów monopolarnej częstotliwości radiowej nie wykazuje działań niepożądanych (Abraham i Mashkevich 2007). Łagodny rumień i obrzęk zazwyczaj znikają w mniej niż 24 h (Sukal i Geronemus 2008).
Następnego dnia po zabiegu pacjent może wznowić pielęgnację skóry oraz wcześniej stosowane leczenia (Hodgkinson 2009).
W przypadku frakcyjnej RF może wystąpić hipopigmentacja przy zbyt wysokiej fluencji, a także pozapalna hiperpigmentacja u predysponowanych pacjentów (Mulholland 2011).
Przypadki kliniczne
Rycina 3: Pacjent 1 – ThermaCool. Jedna sesja – leczenie poprawiające konturowanie i wiotczenie twarzy (przed i po 8 miesiącach).
Rycina 4: Pacjent 2 – ThermaCool. Jedna sesja w celu poprawy konturu brzucha (przed i po).
Rycina 5: Pacjent 3 – ThermaCool. Jedna sesja, końcówka 0.25 cm, leczenie powiek i obszaru okołooczodołowego, poprawa wiotczenia bocznej i górnej powieki.
Łączone metody leczenia
Suplementacja innymi metodami, takimi jak IPL, wypełniacze, toksyna botulinowa, peelingi chemiczne i mikrodermabrazja, jest korzystna i powinna być zindywidualizowana zgodnie z potrzebami każdego pacjenta (Abraham i Mashkevich 2007).
Niektóre urządzenia łączą energię optyczną z elektryczną, na ogół w postaci połączenia częstotliwości radiowej z laserem (laser diodowy – system Polaris WR) lub źródłem światła (IPL – Aurora®, SR, Syneron), i pozwalają na leczenie uszkodzeń naczyniowych, usuwanie pigmentowanego owłosienia, a także leczenie zmarszczek i wiotczenia (Lanigan 2008). Połączenie obu rodzajów energii ma efekt synergistyczny, pozwalając na stosowanie niższych dawek obu, z mniejszym ryzykiem działań niepożądanych (Sadick 2007). W systemach łączonych, w których optymalna energia jest niższa niż standardowo wymagana, mogą być one potencjalnie stosowane u pacjentów z wyższymi fototypami z mniejszym ryzykiem działań niepożądanych (Alster i Lupton 2007).
Na rynku dostępne są też urządzenia do leczenia dystrofii tłuszczowej gynoidalnej łączące dwubiegunową RF, podciśnienie i ultradźwięki (Syneron Candela VelaShape®) (Brightman i in. 2009).
Najważniejsze wnioski
- Częstotliwość radiowa jest niezwykle wartościowym elementem arsenału terapeutycznego do rewitalizacji, ponieważ pozwala pacjentom kontynuować codzienne aktywności, a także zapewnia „naturalne” efekty.
- Prawidłowa znajomość techniki i właściwa selekcja pacjentów są niezwykle ważne dla sukcesu leczenia, ponieważ od tych czynników zależą najlepsze rezultaty.
- Częstotliwość radiową można łączyć z innymi technikami rewitalizacji z efektem synergistycznym.
Odsyłacze
Referencje
Abraham MT, Mashkevich G. Monopolar radiofrequency skin tightening. Facial Plast Surg Clin N Am. 2007;15(2):169–77.
Afrooz PN, Pozner JN, DiBernardo BE. Noninvasive and minimally invasive techniques in body contouring. Clin Plast Surg. 2014;41(4):789–804.
Alexiades-Armenakas MR, Dover JS, Arndt KA. The spectrum of laser skin resurfacing: nonablative, fractional, and ablative laser resurfacing. J Am Acad Dermatol. 2008;58(5):719–37.
Alster TS, Lupton JR. Nonablative cutaneous remodeling using radiofrequency devices. Clin Dermatol. 2007;25(5):487–91.
Bogle MA, Dover JS. Tissue tightening technologies. Dermatol Clin. 2009;27(4):491–9.
Bogle MA, Ubelhoer N, Weiss RA, Mayoral F, Kaminer MS. Evaluation of the multiple pass, low fluence algorithm for radiofrequency tightening of the lower face. Lasers Surg Med. 2007;39(3):210–7.
Brightman L, Weiss E, Chapas AM, Karen J, Hale E, Bernstein L, et al. Improvement in arm and post-partum abdominal and flank subcutaneous fat deposits and skin laxity using a bipolar radiofrequency, infrared, vacuum and mechanical massage device. Lasers Surg Med. 2009;41(10):791–8.
DeHoratius DM, Dover JS. Nonablative tissue remodeling and photorejuvenation. Clin Dermatol. 2007;25(5):474–9.
Dierickx CC. Lasers, light and radiofrequency for treatment of acne. Med Laser Appl. 2004;19(4):196–204.
Dover JS, Zelickson B. 14-physician multispecialty consensus panel. Results of a survey of 5,700 patient monopolar radiofrequency facial skin tightening treatments: assessment of a low-energy multiple-pass technique leading to a clinical end point algorithm. Dermatol Surg Off Publ Am Soc Dermatol Surg Al. 2007;33(8):900–7.
El-Domyati M, El-Ammawi TS, Medhat W, Moawad O, Brennan D, Mahoney MG, et al. Radiofrequency facial rejuvenation: evidence-based effect. J Am Acad Dermatol. 2011;64(3):524–35.
Elsaie M. Cutaneous remodeling and photorejuvenation using radiofrequency devices. Indian J Dermatol. 2009;54(3):201.
Fitzpatrick R, Geronemus R, Goldberg D, Kaminer M, Kilmer S, Ruiz-Esparza J. Multicenter study of noninvasive radiofrequency for periorbital tissue tightening. Lasers Surg Med. 2003;33(4):232–42.
Goldberg DJ. Nonablative laser technology radiofrequency. Aesth Surg J Am Soc Aesth Plast Surg. 2004;24(2):180–1.
Goldberg DJ, Fazeli A, Berlin AL. Clinical, laboratory, and MRI analysis of cellulite treatment with a unipolar radiofrequency device. Dermatol Surg Off Publ Am Soc Dermatol Surg Al. 2008;34(2):204–9; discussion 209.
Gratieri T, Alberti I, Lapteva M, Kalia YN. Next generation intra- and transdermal therapeutic systems: using non- and minimally-invasive technologies to increase drug delivery into and across the skin. Eur J Pharm Sci Off J Eur Fed Pharm Sci. 2013;50(5):609–22.
Hodgkinson DJ. Clinical applications of radiofrequency: nonsurgical skin tightening (thermage). Clin Plast Surg. 2009;36(2):261–8, viii.
Jacob CI, Kaminer MS. Skin tightening with radiofrequency, Chapter 3. In: Goldberg DJ, editor. Laser and lights. Philadelphia: Elsevier Saunders; 2008. p. 42–50.
Javate RM, Cruz RT, Khan J, Trakos N, Gordon RE. Nonablative 4-MHz dual radiofrequency wand rejuvenation treatment for periorbital rhytides and midface laxity. Ophthal Plast Reconstr Surg. 2011;27(3):180–5.
Lanigan SW. Lasers in dermatology. Med Laser Appl. 2008;23(2):51–4.
Meshkinpour A, Ghasri P, Pope K, Lyubovitsky JG, Risteli J, Krasieva TB, et al. Treatment of hypertrophic scars and keloids with a radiofrequency device: a study of collagen effects. Lasers Surg Med. 2005;37(5):343–9.
Mulholland RS. Radiofrequency energy for non-invasive and minimally invasive skin tightening. Clin Plast Surg. 2011;38(3):437–48.
Orringer JS, Voorhees JJ, Hamilton T, Hammerberg C, Kang S, Johnson TM, et al. Dermal matrix remodeling after nonablative laser therapy. J Am Acad Dermatol. 2005;53(5):775–82.
Osório N, Torezan LA. Capítulo 13 - Radiofrequência e outras tecnologias para flacidez. In: Autores: Nuno Osório, Ane Niwa. Laser e Dermatologia: Conceitos Básicos e Aplicações. 2a edição. Roca; 2009. p. 150–6.
Reddy BY, Hantash BM. Emerging technologies in aesthetic medicine. Dermatol Clin. 2009;27(4):521–7.
Rivera AE. Acne scarring: a review and current treatment modalities. J Am Acad Dermatol. 2008;59(4):659–76.
Royo de la Torre J, Moreno-Moraga J, Muñoz E, Cornejo Navarro P. Multisource, phase-controlled radiofrequency for treatment of skin laxity: correlation between clinical and in-vivo confocal microscopy results and real-time thermal changes. J Clin Aesthetic Dermatol. 2011;4(1):28–35.
Sadick N. Bipolar radiofrequency for facial rejuvenation. Facial Plast Surg Clin N Am. 2007;15(2):161–7, v.
Sadick NS, Karcher C, Palmisano L. Cosmetic dermatology of the aging face. Clin Dermatol. 2009;27(3):S3–12.
Sasaki G, Tucker B, Gaston M. Clinical parameters for predicting efficacy and safety with nonablative monopolar radiofrequency treatments to the forehead, face, and neck. Aesth Surg J Am Soc Aesth Plast Surg. 2007;27(4):376–87.
Site Thermage: important safety information [Internet]. [cited 2015 Mar 29]. Available from: http://www.thermage.com/isi-consumer
Spandau D, Loesch M, Somani A-K, Kingsley M, Travers J. Skin resurfacing procedures: new and emerging options. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2014;7:231–42.
Steiner D, Addor F. 22. Outras tecnologias – 22.1 Radiofrequência. In: Autoras: Célia Luiza Petersen Vitello Kalil, Flávia Pereira Reginatto. Envelhecimento Cutâneo. 1a edição. AC Farmacêutica; 2014. p. 204–11.
Subramony JA. Needle free parenteral drug delivery: leveraging active transdermal technologies for pediatric use. Int J Pharm. 2013;455(1–2):14–8.
Suh DH, Lee SJ, Ryou JH, Son HC, Kim HJ, Kim HS. Monopolar radiofrequency treatment in Asian skin: do multiple RF treatments over time have beneficial effects? An observational report with long-term follow-up in eight patients. Dermatol Surg Off Publ Am Soc Dermatol Surg Al. 2013;39(4):670–2.
Sukal SA, Geronemus RG. Thermage: the nonablative radiofrequency for rejuvenation. Clin Dermatol. 2008;26(6):602–7.
Taub AF, Garretson CB. Treatment of acne scars of skin types II to V by sublative fractional bipolar radiofrequency and bipolar radiofrequency combined with diode laser. J Clin Aesthetic Dermatol. 2011;4(10):18–27.
Zelickson BD, Kist D, Bernstein E, Brown DB, Ksenzenko S, Burns J, et al. Histological and ultrastructural evaluation of the effects of a radiofrequency-based nonablative dermal remodeling device: a pilot study. Arch Dermatol. 2004;140(2):204–9.