Lasers for Aesthetic and Functional Vaginal Rejuvenation


Lasery do estetycznej i funkcjonalnej rewitalizacji pochwy

André Vinícius de Assis Florentino, Thales Lage Bicalho Bretas and Maria Claudia Almeida Issa Katedra Ginekologii, Faculdade de Ciências Médicas de Campina Grande, Campina Grande, PB, 58411-020, Brazylia Brazylijska Federacja Ginekologii i Położnictwa, São Paulo, SP, Brazylia Universidade Federal Fluminense, Niterói, RJ, Brazylia Katedra Medycyny Klinicznej – Dermatologia, Uniwersytet Federalny Fluminense, Niterói, RJ, Brazylia

Streszczenie

Ostatnio wzrosło zainteresowanie rewitalizacją pochwy ze względu na wydłużenie średniej długości życia i dążenie do lepszej jej jakości. Obecnie kobiety spędzają jedną trzecią swojego życia po menopauzie, co wymaga wysiłków, aby ich życie seksualne pozostawało w zgodzie ze zdrowiem ciała i umysłu. Postępy w terapii laserowej umożliwiły to, odwracając atrofię sromowo-pochwową i jej objawy, znane jako zespół moczowo-płciowy menopauzy, w tym suchość pochwy, dyspareunię, zmniejszone podniecenie seksualne i orgazm, wysiłkowe nietrzymanie moczu oraz krwawienie z pochwy. Laser na dwutlenek węgla (CO2) i laser erbowy (Er:YAG) to najczęściej stosowane lasery w kobiecej rewitalizacji. Powodują one neokolagenezę i neowaskularyzację w tkance łącznej ściany pochwy, a także odbudowują nabłonek błony śluzowej, przywracając nawilżenie i elastyczność ścian pochwy.

Słowa kluczowe  laser CO2laser erbowyEr:YAGzespół moczowo-płciowy menopauzylaser intymnymenopauzaczęstotliwość radiowanietrzymanie moczuwiotkość pochwyrewitalizacja pochwyatrofia sromowo-pochwowa

Wprowadzenie

Rewitalizacja pochwy jest powszechnie definiowana jako połączenie małoinwazyjnych procedur stymulujących regenerację żeńskiego dolnego odcinka układu płciowego, mających na celu odzyskanie cech estetycznych i funkcjonalnych utraconych w procesie starzenia się u kobiet po menopauzie. Jest również wskazana w leczeniu rozluźnienia pochwy u młodych kobiet.

Rozluźnienie pochwy jest na przykład jedną z głównych przyczyn niezadowolenia seksualnego. Oznacza utratę optymalnej architektury strukturalnej pochwy, na ogół związaną z naturalnym starzeniem się i szczególnie nasilaną przez poród, zarówno siłami natury, jak i cięcie cesarskie. Wielokrotne ciąże zwiększają zmiany w tych strukturach, powodując rozluźnienie mięśni pochwy z słabym napięciem, siłą, kontrolą i podparciem. Kanał pochwy staje się szerszy i rozciągnięty, a w konsekwencji zmniejsza się satysfakcja seksualna, ponieważ przypisuje się ją siłom tarcia generowanym podczas stosunku. Dlatego wiele kobiet, szczególnie po menopauzie, poszukuje metod leczenia pochwy, aby odzyskać zdrowie seksualne i dobre samopoczucie (Sturdee i in. 2010).

Jak wiemy, menopauza to ustanie miesiączkowania na okres dłuższy niż rok, odzwierciedlające wyczerpanie funkcji jajników. Wraz ze wzrostem oczekiwanej długości życia kobiet, obecnie około jedna trzecia życia kobiety przypada na okres pomenopauzalny (NAMS 2013). Postępujące ustanie krążących poziomów estrogenów prowadzi do zmian metabolicznych i tkankowych, bardziej widocznych w obrębie układu płciowego ze względu na jego szczególną wrażliwość na zmiany poziomów hormonów płciowych. Wraz z menopauzą nabłonek pochwy zaczyna się cieńszać, a ściany pochwy stają się mniej elastyczne z utratą fałdów, wyglądając bledziej, są suche i kruche w badaniu wziernikiem, często krwawiąc po minimalnym urazie. Cały kanał pochwy staje się krótszy i węższy. Okolica sromu, szczególnie łechtaczka, ulega atrofii i staje się bardziej podatna na uszkodzenia (Mehta i Bachmann 2008). Zmiany te prowadzą do szeregu objawów zgrupowanych jako zespół moczowo-płciowy menopauzy (GSM).

GSM to nowy termin zastępujący atrofię sromowo-pochwową, zgodnie z ustaleniami North American Menopause Society i International Society for the Study of Women’s Sexual Health (Portman i in. 2014). Zespół ten charakteryzuje się kombinacją objawów, takich jak ból pochwy podczas stosunku (dyspareunia), świąd, nietrzymanie moczu, dyzuria oraz główna dolegliwość starzejących się kobiet: suchość pochwy, będąca wczesnym objawem. GSM dotyczy około 20–45% kobiet (Santoro i Komi 2009) i ma bezpośredni wpływ na ogólną jakość życia, przede wszystkim wywierając głęboki negatywny wpływ na sferę seksualną.

Zdrowie pochwy może być obiektywnie oceniane za pomocą punktacji wskaźnika zdrowia pochwy (VHIS). VHIS ocenia wygląd błony śluzowej pochwy (elastyczność, pH, wydzielinę, integralność błony śluzowej i nawilżenie). Każdy parametr jest oceniany w skali od 1 do 5; im wyższy wynik, tym lepsze zdrowie pochwy. Jeśli całkowity wynik jest niższy niż 15, pochwę uważa się za atroficzną (Bachmann i in. 1992) – patrz Tabela 1.

Tabela 1 Punktacja wskaźnika zdrowia pochwy (VHIS). Na podstawie Bachmann i in. (1992).
Parametr 1 2 3 4 5
Elastyczność Brak Słaba Dostateczna Dobra Doskonała
Wydzielina pochwowa (ilość płynu) Brak Mała ilość, sklepienie nie w całości pokryte Powierzchowna ilość, sklepienie w całości pokryte Umiarkowana ilość suchych obszarów (małe obszary suchości na waciku) Prawidłowa ilość (całkowicie nasyca wacik)
pH >6.0 5.6–6.0 5.1–5.5 4.7–5.0 <4.7
Integralność błony śluzowej Wybroczyny widoczne przed kontaktem Krwawienie przy lekkim kontakcie Krwawienie przy zeskrobywaniu Niełamliwa – cienki nabłonek Prawidłowa
Nawilżenie Brak, powierzchnia zapalona Brak, powierzchnia niezapalona Minimalne Umiarkowane Prawidłowe

Istnieje kilka opcji leczenia łagodzących objawy GSM, w tym produkty niehormonalne w łagodnych przypadkach, miejscowa hormonalna terapia pochwowa w utrzymujących się objawach oraz systemowa hormonalna terapia zastępcza (HTZ) jako szersze podejście w ciężkich objawach (Sturdee i in. 2010).

Terapia niehormonalna opiera się głównie na regularnym stosowaniu lubrykantów i środków nawilżających do pochwy, zapewniając jedynie czasową ulgę przed stosunkiem. Wykazano, że lubrykanty zmniejszają podrażnienie pochwy podczas aktywności seksualnej, ale nie zapewniają długoterminowego rozwiązania (Bygdeman i Swahn 1996).

Niskodawkowe miejscowe terapie estrogenowe mogą być przydatne dla kobiet z objawami GSM bez systemowych dolegliwości klimakterycznych, przy braku przeciwwskazań, takich jak historia raka endometrium lub piersi. Główną wadą tego podejścia jest nawrót objawów po jego zaprzestaniu, co prowadzi do zależności wśród kobiet.

Systemowa HTZ łagodzi nie tylko objawy pochwy, ale także ogólne dolegliwości, takie jak uderzenia gorąca, chwiejność nastroju i zaburzenia snu. Nie jest wskazana wyłącznie w GSM, ponieważ ma więcej przeciwwskazań i działań niepożądanych niż miejscowa HTZ, takich jak zwiększone ryzyko zakrzepicy oraz raka piersi/endometrium (Santoro i Komi 2009).

W tym kontekście laserowa terapia pochwy (akronim od „light amplification by stimulated emission of radiation”) jawi się jako realna opcja dla kobiet pragnących terapii niehormonalnej o dłuższej skuteczności w porównaniu z terapią miejscową. Urządzenie laserowe jest spójnym, kolimowanym i monochromatycznym źródłem światła, które jest absorbowane przez tkankę zgodnie z jej współczynnikiem absorpcji światła. Biorąc pod uwagę wskazania ginekologiczne, najczęściej stosowanymi rodzajami laserów są frakcyjny laser na dwutlenek węgla (CO2) i laser erbowy itrowo-glinowy (Er:YAG), z których oba celują w wodę w tkance za pomocą różnych długości fal: 10 600 nm dla CO2 i 2940 nm dla lasera Er:YAG (Vizintin i in. 2012).

Historia

Koncepcja światła stymulowanego została opracowana przez Alberta Einsteina już w 1905 roku w zjawisku zwanym efektem fotoelektrycznym. Pierwszy laser zbudowano w 1960 roku; było to urządzenie na bazie rubinu chromowego. Pierwszy laser na dwutlenek węgla (CO2) zbudował w 1964 roku Patel i jego zespół.

Laser jest uważany za jeden z najbardziej wszechstronnych instrumentów terapeutycznych w kilku dziedzinach medycyny. W dermatologii lasery frakcyjne, takie jak lasery Er:YAG i CO2, były stosowane głównie do resurfacingu, rewitalizacji i poprawy blizn, z istotnym wpływem na tkankę łączną, stymulując przebudowę tkanek, a podobne efekty można odtworzyć w obrębie nabłonka pochwy (Sasaki i in. 2009).

Ginekolodzy z powodzeniem stosują lasery w leczeniu patologii pochwy i szyjki macicy przez ostatnie pięć dekad (Kaplan i in. 1973). W ostatniej dekadzie fala publikacji dotyczących rewitalizacji pochwy przyciągnęła uwagę społeczności naukowej na całym świecie. Mechanizm działania obejmuje neokolagenezę i odbudowę architektury beleczkowej ściany pochwy, odzyskując wygląd obserwowany u kobiet przed menopauzą.

Lasery CO2 i Er:YAG należą do najbardziej zbadanych i omawianych technologii ukierunkowanych na rewitalizację pochwy. Niedawno na znaczeniu zyskała również częstotliwość radiowa w leczeniu tego obszaru, z widocznymi wynikami, szczególnie przy użyciu przezskórnej, kontrolowanej temperaturą częstotliwości radiowej do rewitalizacji sromowo-pochwowej (Vanaman i in. 2016).

Mechanizmy działania

Medyczne zastosowanie technologii laserowej opiera się na interakcji między emitowanym światłem a chromoforami tkankowymi, w tym hemoglobiną, melaniną, tkanką łączną i wodą (Alexiades-Armenakas i in. 2008), co zależy od różnej absorpcji światła w spektrum elektromagnetycznym.

Ściana pochwy składa się z czterech warstw: nabłonka płaskiego, blaszki właściwej, warstwy mięśniowej i przydanki. Podobnie jak naskórek, nabłonek płaski ma warstwę podstawną i nadpodstawną i różnicuje się, tworząc zrogowaciałą otoczkę złożoną ze spłaszczonej warstwy wyspecjalizowanych komórek. Mikroskopia elektronowa pokazuje blaszki lipidowe, ale nie tworzą one nieprzepuszczalnej międzykomórkowej otoczki lipidowej, jak w naskórku, co sprawia, że ściana pochwy jest przepuszczalna dla wody i białek rozpuszczalnych. Ponadto, w przeciwieństwie do naskórka, nabłonek pochwy zazwyczaj nie jest zrogowaciały i magazynuje glikogen. Synteza glikogenu jest zmniejszana przez ustanie estrogenów po menopauzie, podobnie jak już wspomniana grubość nabłonka (Anderson i in. 2014).

Laser CO2 jest frakcyjnym laserem ablacyjnym, który emituje światło o długości fali 10 600 nm, które jest silnie absorbowane przez wodę w tkance (Fisher 1992), promując mikrottermiczną ablację nabłonka (tzw. strefy mikrottermiczne – MTZ), z zachowaniem wysp zdrowej tkanki między obszarami ablowanymi. Ta ablacja skłania organizm do naprawy i promuje reepitelializację tkanki pochwy, przywracając florę, grubość i nawilżenie. Powoduje również istotne ogrzanie głęboko w blaszce właściwej otaczającej ablowaną tkankę, co z kolei promuje neokolagenezę i reorganizację włókien elastycznych i kolagenowych tkanki łącznej, przywracając zdrową architekturę pochwy. W przeciwieństwie do terapii miejscowych, frakcyjny laser CO2 może działać w głębokich warstwach, stymulując syntezę kolagenu (Gaspar i in. 2011).

Laser Er:YAG jest frakcyjnym laserem nieablacyjnym, który emituje światło o długości fali 2940 nm, które również jest absorbowane przez wodę w tkance, z 15-krotnie większym powinowactwem niż CO2, z krótszym czasem rekonwalescencji, ale także mniejszą produkcją kolagenu, ponieważ jego promienie docierają na mniejszą głębokość. Indukuje fototermiczne ogrzanie ściany pochwy bez ablacji jej powierzchni, co nasila neokolagenezę i przebudowę tkanki łącznej, a także stymuluje odrost nabłonka, ale przy porównywalnie mniejszym urazie termicznym i mniejszym obrzęku błony śluzowej niż w przypadku lasera CO2 (Gaviria i Lanz 2012).

Tryb gładki Er:YAG 2940 nm to zmodyfikowany tryb erbowego 2940 nm, w którym energia lasera jest dostarczana do tkanki błony śluzowej w szybkiej sekwencji niskofluencyjnych impulsów laserowych w ramach bardzo długiego impulsu trwającego kilkaset milisekund. Dostarczona energia lasera prowadzi zatem do ogólnego nieablacyjnego gromadzenia się ciepła i powoduje wzrost temperatury w tkance śluzowej. Dzięki temu laserowi Er:YAG (IntimaLase™, Fotona®) ludzka tkanka może zostać nieablacyjnie ogrzana na głębokość 100 mikronów, co jest dokładnie tym, co jest wymagane do kontrolowanej głębokości termicznego leczenia tkanki błony śluzowej pochwy (Vizintin i in. 2012).

Jednakże na różne sposoby lasery Er:YAG i CO2 wykazują pewne podobieństwa w mechanizmie działania, ponieważ oba celują w wodę, co powoduje ogrzanie tkanki. Mechanizm ten obejmuje kontrolowaną odpowiedź na szok cieplny, która stymuluje produkcję małej rodziny białek zwanych białkami szoku cieplnego. Białka szoku cieplnego 43, 47 i 70 (podtyp białka działającego jako białko opiekuńcze kolagenu, które ulega nadekspresji po napromienieniu laserem) wydają się odgrywać ważną rolę, stymulując produkcję wielu czynników wzrostu. Wśród tych czynników są: transformujący czynnik wzrostu-A (stymuluje syntezę białek macierzy, takich jak kolagen), zasadowy czynnik wzrostu fibroblastów (stymuluje aktywność angiogenną wraz z migracją i proliferacją komórek śródbłonka), naskórkowy czynnik wzrostu (stymuluje reepitelializację), płytkopochodny czynnik wzrostu (stymuluje fibroblasty do produkcji składników macierzy zewnątrzkomórkowej) oraz naczyniowo-śródbłonkowy czynnik wzrostu (reguluje waskulogenezę i angiogenezę).

Dlatego bodźce laserowe aktywują fibroblasty do produkcji nowego kolagenu, innych składników macierzy zewnątrzkomórkowej (proteoglikanów, glikozoaminoglikanów itp.) oraz nowych naczyń, ze specyficznym wpływem na tkankę nabłonkową (Prignano i in. 2009). Taka reakcja organizmu na regenerację prowadzi do grubszego nabłonka, neokolagenezy, reorganizacji architektury beleczkowej kolagenu, neowaskularyzacji z odzyskaniem brodawkowatego układu podnabłonkowej tkanki łącznej oraz ponownego wytwarzania mukopolisacharydów przez macierz zewnątrzkomórkową (Salvatore i in. 2015). Zmiany te prowadzą do przywrócenia zdrowia pochwy, z powrotem nawilżenia, poprawy bladości nabłonka, odwrócenia wiotkości pochwy, przywrócenia pH i mikroflory pochwy, poprawy elastyczności ściany pochwy oraz zwiększenia podniecenia i satysfakcji seksualnej zarówno dla kobiety, jak i jej partnera.

W naszej praktyce często stosujemy laser CO2 Femilift™ firmy Alma Lasers do rewitalizacji pochwy, który ma specjalną sterylną, jednorazową i indywidualną osłonkę dla każdej pacjentki. To udogodnienie sprawia, że procedura jest bardziej higieniczna i pozwala operatorowi na wykonywanie kolejnych wielu sesji laserowych bez długiego oczekiwania na sterylizację (Ryc. 1).

Laser pochwowy CO2 Femilift firmy Alma Lasers, pokazany z jednorazową sterylną osłonką i okrężnymi oznaczeniami w odstępach co 1 cm, sygnalizującymi każdy impuls
Ryc. 1 Laser pochwowy CO2 – Femilift firmy Alma Lasers, z jednorazową osłonką i oznaczeniami sygnalizującymi 1-centymetrową odległość każdego impulsu, rozmieszczonymi okrężnie

Laser Er:YAG, którego często używamy, pochodzi od firmy Fotona (IntimaLase™ i IncontiLase™) lub LMG (Solon Femina™), a oba mają laserowy wziernik, który zapobiega kontaktowi urządzenia laserowego z pochwą, ale wymaga sterylizacji przed kolejną pacjentką. Pierwsze z nich, IntimaLase® i IncontiLase®, emitują odpowiednio okrężną i kątową wiązkę lasera, aby dotrzeć do całej ściany pochwy lub selektywnie do ściany przedniej (w przypadku nietrzymania moczu) – Ryc. 2.

Akcesoria lasera pochwowego Er:YAG Fotona do aplikacji wiązki na błonę śluzową pochwy: sterylny wziernik laserowy, okrągły adapter IntimaLase 360 stopni i kątowy adapter IncontiLase 90 stopni
Ryc. 2 Laser pochwowy Er:YAG: akcesoria Fotona potrzebne do aplikacji wiązki laserowej na błonę śluzową pochwy, składające się, od dołu do góry, ze sterylnego wziernika laserowego, adaptera okrągłego 360° (IntimaLase) i kątowego 90° (IncontiLase). (a) Głowica skanująca 90°. (b) Głowica skanująca 360°. (c) Specjalny wziernik pochwowy do głowic skanujących

Wskazania

Laser pochwowy jest wskazany dla kobiet w wieku od 20 do 80 lat z jednym z poniższych objawów (Salvatore i in. 2014; Zerbinati i in. 2015; Gambacciani i Levancini 2015; Vizintin i in. 2015; Perino i in. 2016; Gambacciani i in. 2015):

  • Hipotrofia i/lub atrofia pochwy
  • Łagodne do umiarkowanego nietrzymanie moczu
  • Zaburzenia seksualne, takie jak dyspareunia, suchość, niska wrażliwość pochwy i krwawienie ściany pochwy podczas stosunku
  • Okres poporodowy i laktacja (tymczasowo obniżone poziomy estrogenów)
  • Rozluźnienie/wiotkość pochwy
  • Postępowanie po leczeniu nowotworów ginekologicznych (piersi i endometrium), w celu poprawy objawów pochwowych wynikających z braku estrogenów

Przeciwwskazania

  • Ciąża
  • Bakteryjna lub grzybicza infekcja pochwy – leczenie laserem można przeprowadzić dopiero 30 dni po wyleczeniu infekcji pochwy
  • Infekcja HPV
  • Aktywna infekcja wirusem opryszczki – leczenie laserem można przeprowadzić przy braku aktywnej infekcji i podczas leczenia profilaktycznego
  • Nowotwory ginekologiczne
  • Wcześniejszy implant chirurgicznej protezy z powodu nietrzymania moczu, taki jak przezpochwowa siatka/tasiemka
  • Osłabiony układ odpornościowy lub przewlekłe leczenie kortykosteroidami
  • Twardzina, liszaj twardzinowy, bielactwo lub łuszczyca
  • Niekontrolowana cukrzyca
  • Terapia przeciwzakrzepowa
  • Pacjentki, które stosowały izotretynoinę w ciągu ostatnich 12 miesięcy (Salvatore i in. 2014; Zerbinati i in. 2015; Gambacciani i Levancini 2015; Vizintin i in. 2015; Perino i in. 2016; Gambacciani i in. 2015)

Zalecenia przed leczeniem

Przed leczeniem pacjentki powinny wypełnić kwestionariusz i podpisać formularz świadomej zgody. Zdecydowanie zaleca się, aby lekarz zebrał szczegółowy wywiad lekarski, w tym wcześniejsze metody leczenia, oraz zbadał stan ginekologiczny pod kątem przydatności do leczenia laserem pochwowym (Salvatore i in. 2014; Zerbinati i in. 2015; Gambacciani i Levancini 2015; Vizintin i in. 2015; Perino i in. 2016; Gambacciani i in. 2015).

Ważne jest również ustalenie, dlaczego pacjentka poszukuje leczenia i zrozumienie jej oczekiwań. Wskazane jest ostrzeżenie pacjentki, że leczeniu może towarzyszyć bardzo łagodny dyskomfort.

Pacjentki powinny wykonać test ciążowy co najmniej 1 dzień przed sesją i przedstawić aktualny wynik badania przesiewowego szyjki macicy (najlepiej z okresu krótszego niż 30 dni). Pacjentki z historią wcześniejszej infekcji opryszczki narządów płciowych powinny przejść protokół profilaktyczny, którym jest walacyklowir w dawce 500 mg co 12 h przez 7 dni, rozpoczynając 24 h przed sesją laserową. Można również stosować acyklowir lub famcyklowir (Beeson i Rachel 2002).

Procedura

  1. Pacjentka powinna znajdować się w pozycji litotomicznej.
  2. Wprowadzić jednorazowy lub sterylny wziernik pochwowy w celu poszukiwania aktywnych zmian, oznak infekcji lub zmian w płynie pochwowym bądź błonie śluzowej. Jeśli zaobserwuje się prawidłowy wygląd, osuszyć drogę sterylną gazą, aby uniknąć oparzeń spowodowanych absorpcją wody.
  3. Po wyjęciu wziernika ostrożnie wprowadzić całkowicie urządzenie laserowe, aż do wyczucia dotyku szyjki macicy lub zgłoszenia przez pacjentkę bólu. W przedsionku można użyć odrobiny olejku smarowego, np. oleju mineralnego, unikając okna lasera. Zazwyczaj sondy laserowe są oznaczone okrężnie i mają znak reprezentujący głębokość pochwy, od 7 do 13 cm. Mają również bezpieczną odległość od końcówki do okna lasera, co zapobiega napromienieniu szyjki macicy pacjentki.
  4. Niektóre urządzenia mają system dostarczania wiązki laserowej 360°, umożliwiający napromienienie kanału pochwy w zakresie 360°, podczas gdy inne mają ograniczone okno laserowe, które należy systematycznie obracać zgodnie z ruchem wskazówek zegara, aby dotrzeć do całości obwodu ściany pochwy. Te ostatnie urządzenia są również zaprojektowane tak, aby obracanie było łatwe i zaplanowane, dzięki czemu lekarz ma pewność wykonania napromienienia 360°.
  5. Po pierwszym okrężnym, głębokim impulsie wycofać urządzenie zgodnie z oznaczeniem (1 cm), wykonując kolejne impulsy, aż cały oznaczony obszar znajdzie się poza pochwą. Pacjentki zazwyczaj zgłaszają uczucie ciepła, gdy okno lasera zbliża się do przedsionka pochwy. Wtedy należy je ponownie w pełni wprowadzić i wykonać nowe przejście, zaczynając od głębokiego kanału do przedsionka.
  6. Liczba kolejnych przejść i sesji laserowych jest również opisana w protokole producenta, w zależności od dolegliwości pacjentki i wyników osiągniętych po każdej sesji (Salvatore i in. 2014; Zerbinati i in. 2015; Gambacciani i Levancini 2015; Vizintin i in. 2015; Perino i in. 2016; Gambacciani i in. 2015).

Protokoły leczenia

Każde urządzenie laserowe ma swoje własne protokoły, z odpowiednią fluencją i mocą wskazaną dla potrzeb pacjentki. Niemniej jednak jedna zasada jest zawsze prawdziwa: im wyższa moc, tym większa głębokość i wielkość powodowanego urazu termicznego.

Jeśli głównym celem jest na przykład obkurczanie, wymagane są wyższe energie. Lekarz musi wykonać trzy kolejne przejścia wzdłuż całej ściany pochwy, okrężnie, podczas każdej sesji laserowej, łącznie z trzema sesjami w odstępach 30-dniowych dla uzyskania najlepszych wyników.

Ten sam protokół z wysoką energią stosuje się również w leczeniu nietrzymania moczu. Jednakże w takich przypadkach należy zastosować co najmniej dwa przejścia skupiające się na przedniej ścianie pochwy (używając zegara jako odniesienia, okno lasera musi być skupione między godziną 10:00 a 02:00), plus jedno okrężne przejście.

Gdy głównymi dolegliwościami pacjentki są suchość i atrofia pochwy, wskazana jest niższa energia. Jedno lub dwa okrężne przejścia wystarczają na każdą sesję. Trzy sesje są niezbędne dla lepszych wyników.

Po leczeniu – co jest zalecane lub oczekiwane

  • Brak współżycia seksualnego przez 3–7 dni
  • Brak tamponów przez 3 dni
  • Nie jest potrzebny żaden krem gojący
  • W ciągu 3–7 dni po zabiegu może wystąpić przezroczysta lub krwista wydzielina
  • Być dostępnym dla pacjentek. Poprosić je o powiadomienie w przypadku jakiegokolwiek krwawienia, gorączki lub innych nietypowych działań niepożądanych (Salvatore i in. 2014; Zerbinati i in. 2015; Gambacciani i Levancini 2015; Vizintin i in. 2015; Perino i in. 2016; Gambacciani i in. 2015)

Laserowa rewitalizacja pochwy – przegląd literatury

W ciągu ostatnich kilku lat wiele zbadano na temat stosowania laserów w starzeniu się pochwy. W 12-tygodniowym leczeniu frakcyjnym laserem CO2 w GSM wykazano, że leczenie to jest skuteczne, wykonalne i bezpieczne w łagodzeniu objawów GSM (Salvatore i in. 2014). W 2015 roku badania wykazały odbudowę błony śluzowej pochwy poprzez przebudowę i neosyntezę kolagenu w blaszce właściwej (Zerbinati i in. 2015). W tym samym roku Gambacciani i współpracownicy wykazali, że pochwowy laser erbowy (VEL) spowodował subiektywną poprawę suchości, dyspareunii i ogólnego VHIS u 65 kobiet po menopauzie (PMW) po trzech miesięcznych sesjach. Dwadzieścia jedna z nich, które miały również łagodne do umiarkowanego wysiłkowe nietrzymanie moczu, zgłosiło poprawę, którą zmierzono za pomocą punktacji w International Consultation on Incontinence Questionnaire – Urinary Incontinence Short Form (ICIQ-UI SF) (Gambacciani i Levancini 2015). Również w 2015 roku inna grupa wykazała poprawę wiotkości pochwy, wysiłkowego nietrzymania moczu i objawów GSM po leczeniu laserem Er:YAG (Vizintin i in. 2015).

W 2016 roku badanie z udziałem 30 kobiet po menopauzie z objawami GSM i pęcherza nadreaktywnego (OAB) wykazało, że po trzech sesjach lasera pochwowego CO2 nastąpiła znacząca poprawa objawów OAB, takich jak zmniejszenie liczby mikcji i epizodów nagłego parcia (Perino i in. 2016). W tym samym roku Murina i współpracownicy zbadali 70 kobiet z GSM i przedsionkową bolesnością. Pacjentki przeszły trzy sesje leczenia mikroablacyjnym frakcyjnym laserem CO2, stosowanym na srom i powierzchnię przedsionka, co dało statystycznie istotną poprawę wyników bólu w dyspareunii i bólu (Murina i in. 2016). Udokumentowano również korzyści leczenia laserem CO2 dla flory pochwy: przywrócono równowagę flory pochwy u kobiet po menopauzie, z przewagą pałeczek kwasu mlekowego i niskim pH, chroniąc kobiety przed infekcjami pochwy (Athanasiou i in. 2016).

W 2017 roku badanie przedstawiło roczne wyniki stosowania frakcyjnego lasera CO2 w zespole moczowo-płciowym menopauzy. Podkreślono zalety czasu trwania pozytywnych efektów i niskie ryzyko zdarzeń niepożądanych, stwierdzając, że terapia laserem CO2 jest bezpieczna i skuteczna w GSM (Sokol i Karram 2016).

Doświadczenie autorów

W naszej praktyce stosowaliśmy różne technologie, ale większość naszych wyników uzyskano za pomocą lasera CO2 Femilift™ firmy Alma Lasers. Wyniki te przedstawiono w poniższych opisach przypadków.

W przypadku 1 (Ryc. 3) 62-letnią kobietę po menopauzie poddano trzem miesięcznym sesjom lasera CO2 Femilift™ z następującymi parametrami: 100 mJ na piksel, długi impuls, moc: wysoka, trzy okrężne (360°) przejścia na sesję.

Badanie wziernikiem w przypadku 1 pochwy przed (po lewej) i po (po prawej) trzech sesjach lasera CO2 Femilift, pokazujące poprawę grubości i fałdów pochwy
Ryc. 3 Przypadek 1: przed (po lewej) i po (po prawej) trzech sesjach lasera CO2 Femilift™, pokazujące poprawę grubości i fałdów pochwy. Dzięki uprzejmości dr Any Lucie Sayeg

Przypadek 2 (Ryc. 4) przedstawia badanie wziernikiem 44-letniej kobiety z przedwczesną menopauzą i rodzinnym obciążeniem rakiem piersi. Rycina po lewej stronie pokazuje ściany pochwy przed sesją laserową: zwróć uwagę na bladość, suchość i brak fałdów. Wykonano trzy okrężne przejścia laserem CO2 Femilift™ z parametrami: energia: 75 mJ na piksel, długi impuls, moc: średnia. Środkowa rycina pokazuje ścianę pochwy bezpośrednio po trzech przejściach laserem: zwróć uwagę na strefy mikrottermiczne (MTZ) ablowane w błonie śluzowej, reprezentujące waporyzację nabłonka. Po wygojeniu (po prawej) widać poprawę bladości i fałdów, 1 miesiąc po pierwszej sesji laserowej.

Badanie wziernikiem w przypadku 2 przed (po lewej), bezpośrednio po trzech przejściach laserem CO2 z widocznymi ablowanymi strefami mikrottermicznymi w błonie śluzowej (w środku) i 30 dni później z poprawioną bladością i fałdami (po prawej)
Ryc. 4 Przypadek 2: przed (po lewej), bezpośrednio po (w środku) i 30 dni po (po prawej) laserze CO2. Na środkowej rycinie zwróć uwagę na strefy mikrottermiczne (MTZ) spowodowane w błonie śluzowej, reprezentujące waporyzację nabłonka. Po wygojeniu (po prawej) widać poprawę bladości i fałdów ściany pochwy. Dzięki uprzejmości dr. Andre Viniciusa

W przypadku 3 przedstawiamy badanie wziernikiem 58-letniej kobiety po menopauzie z suchością pochwy i dyspareunią (Ryc. 5a–c). Na Ryc. 5a ściana pochwy przed jakimkolwiek leczeniem: obserwuj bladość, brak fałdów i suchość. Na Ryc. 5b ściana pochwy po pierwszej sesji lasera CO2, zaczynająca wykazywać fałdy i zwiększoną wydzielinę śluzową. Na Ryc. 5c obserwuj ścianę pochwy 15 dni po drugiej sesji CO2, z obszarami gojenia (na biało), znacznym wzrostem fałdów pochwy oraz poprawą bladości i nawilżenia. Zastosowany laser to Femilift™ z parametrami: energia: 100 mJ na piksel, długi impuls, moc: wysoka, trzy okrężne przejścia na sesję.

Ściana pochwy w przypadku 3 (a) przed leczeniem, pokazująca bladość i brak fałdów, (b) po jednej sesji CO2 z wczesnymi fałdami i większą wydzieliną, oraz (c) po dwóch sesjach z wygojonymi obszarami i zwiększonymi fałdami
Ryc. 5 Przypadek 3: (a) przed, (b) po 1 sesji lasera CO2 i (c) po dwóch sesjach laserowych. Obserwuj przyrost fałdów ściany pochwy i utratę bladości. Dzięki uprzejmości dr. Andre Viniciusa

Przypadek 4 (Ryc. 6) ilustruje badanie wziernikiem 57-letniej kobiety po menopauzie, pokazujące na Ryc. 6a–c odpowiednio prawą, lewą i obie ściany pochwy przed leczeniem laserem Er:YAG 2940 nm Femina™. Po prawej stronie, na Ryc. 6d–f, można zobaczyć te same ściany 30 dni po jednej sesji laserowej, z głowicą 360° w trybie wielomikroimpulsowym, 1,7 J dostarczane na impuls, 3 wielokrotne impulsy, 3 przejścia na sesję.

Przypadek 4 przed (a-c) i po (d-f) leczeniu Er:YAG Femina: prawa, lewa i obie ściany pochwy, ze zwiększonymi fałdami i poprawionym kolorem po sesjach
Ryc. 6 Przypadek 4: 47-letnia kobieta przed (zdjęcia po lewej) i po (zdjęcia po prawej) trzech miesięcznych sesjach Er:YAG Femina™. a–c pokazują odpowiednio prawą, lewą i obie ściany pochwy przed leczeniem laserowym. d–f, po prawej stronie, pokazują te same ściany pochwy 30 dni po ostatniej sesji laserowej. Dzięki uprzejmości dr. Andre Viniciusa

Wniosek

Zgodnie z przeglądem literatury i naszym doświadczeniem leczenie laserem jest nowym i skutecznym narzędziem do rewitalizacji pochwy. Jest w stanie złagodzić takie objawy, jak suchość pochwy, świąd, nietrzymanie moczu, dyzuria, a także ból pochwy podczas stosunku seksualnego.

Najważniejsze wnioski

  1. Prawie połowa kobiet po menopauzie doświadcza niektórych objawów zespołu moczowo-płciowego menopauzy (GSM), w tym suchości pochwy, dyspareunii, nietrzymania moczu i utraty przyjemności seksualnej.
  2. GSM wynika z niewydolności jajników i wynikającego z niej braku estrogenów, których zastąpienie nie zawsze jest wygodną i realną opcją dla pacjentki.
  3. Lasery pochwowe opracowano w celu stymulowania, poprzez głębokie ogrzewanie tkanek, odrostu nabłonka i struktur skórnych, z reorganizacją włókien kolagenu i elastyny, odzyskaniem grubości i ukrwienia błony śluzowej oraz przywróceniem elastyczności i nawilżenia ściany pochwy, co w konsekwencji zwiększa przyjemność seksualną.
  4. Lasery CO2 i Er:YAG są najbardziej zbadanymi i sprawdzonymi technologiami. Częstotliwość radiowa jest również stosowana z obiecującymi wynikami.
  5. Kandydatka do leczenia musi mieć wykonany rozmaz Pap co najmniej 30 dni przed pierwszą sesją laserową, a także zapewnić brak ciąży w dniach sesji laserowych.
  6. Podczas sesji nie mogą występować żadne oznaki aktywnej infekcji ani nowotworu, co sprawia, że badanie wziernikiem jest niezbędnym narzędziem przed zabiegiem laserowym.
  7. Wcześniejsze infekcje wirusem opryszczki pospolitej wymagają leczenia profilaktycznego, rozpoczynającego się 24 h przed sesją laserową i trwającego 7 dni (do czasu reepitelializacji).
  8. Pacjentki są instruowane, aby powstrzymały się od współżycia seksualnego przez 3–5 dni po zabiegu laserowym. Nie jest potrzebny krem gojący. Nie zaleca się stosowania tamponów.
  9. Leczenie składa się z trzech miesięcznych sesji laserowych, z protokołem podtrzymującym w postaci pojedynczych sesji rocznych.

Bibliografia

Alexiades-Armenakas MR, Dover JS, Arndt KA. The spectrum of laser skin resurfacing: nonablative, fractional, and ablative laser resurfacing. J Am Acad Dermatol. 2008;58:719–37.

Anderson DJ, Marathe J, Pudney J. The structure of the human vaginal stratum corneum and its role in immune defense. Am J Reprod Immunol. 2014;71:618–23.

Athanasiou S, Pitsouni E, Antonopoulou S, et al. The effect of microablative fractional CO2 laser on vaginal flora of postmenopausal women. Climacteric. 2016;19(5):512–8.

Bachmann GA, Notelovitz M, Kelly SJ, et al. Long-term nonhormonal treatment of vaginal dryness. Clin Pract Sex. 1992;8:3–8.

Beeson WH, Rachel JD. Valacyclovir prophylaxis for herpes simplex virus infection or infection recurrence following laser skin resurfacing. Dermatol Surg. 2002;28(4):331–6.

Bygdeman M, Swahn M. Replens versus dienoestrol cream in the symptomatic treatment of vaginal atrophy in postmenopausal women. Maturitas. 1996;23:259–63.

Fisher JC. Photons, physiatrics, and physicians. A practical guide to understanding laser light interaction with living tissue, part 1. J Clin Laser Med Surg. 1992;10(6):419–26.

Gambacciani M, Levancini M. Short-term effect of vaginal erbium laser on the genitourinary syndrome of menopause. Minerva Ginecol. 2015;67(2):97–102.

Gambacciani M, Levancini M, Cervigni M. Vaginal erbium laser: the second-generation thermotherapy for the genitourinary syndrome of menopause. Climacteric. 2015;18:757–63.

Gaspar A, Addamo G, Brandi H. Vaginal fractional CO2 laser: a minimally invasive option for vaginal rejuvenation. Am J Cosmet Surg. 2011;28:156–62.

Gaviria JE, Lanz JA. Laser vaginal tightening (LVT) – evaluation of a novel noninvasive laser treatment for vaginal relaxation syndrome. J Laser Health Acad. 2012;2012(1):59–66.

Kaplan I, Goldman J, Ger R. The treatment of erosions of the uterine cervix by means of the CO2 laser. Obstet Gynecol. 1973;41(5):795–6.

Mehta A, Bachmann G. Vulvovaginal complaints. Clin Obstet Gynecol. 2008;51(3):549–55.

Murina F, Karram M, Salvatore S, Felice R. Fractional CO2 laser treatment of the vestibule for patients with vestibulodynia and genitourinary syndrome of menopause: a pilot study. J Sex Med. 2016;13:1915.

NAMS. Management of symptomatic vulvovaginal atrophy: 2013 position statement of the North American Menopause Society. Menopause. 2013;20(9):888–902.

Perino A, et al. Is vaginal fractional CO2 laser treatment effective in improving overactive bladder symptoms in postmenopausal women? Preliminary results. Eur Rev Med Pharmacol Sci. 2016;20(12):2491–7.

Portman DJ, Gass ML, Vulvovaginal Terminology Consensus Conference Panel. Genitourinary syndrome of menopause: new terminology for vulvovaginal atrophy from the International Society for the Study of Women’s Sexual Health and the North American Menopause Society. Climacteric. 2014;17:557–63.

Prignano F, Campolmi P, Bonan P, et al. Fractional CO2 laser: a novel therapeutic device upon photobiomodulation of tissue remodelling and cytokine pathway of tissue repair. Dermatol Ther. 2009;22(Suppl 1):S8–S15.

Salvatore S, Nappi RE, Zerbinati N, et al. A 12-week treatment with fractional CO2 laser for vulvovaginal atrophy: a pilot study. Climacteric. 2014;17:363–9.

Salvatore S, Maggiore ULR, Athanasiou S, Origoni M, Candiani M, et al. Histological study on the effects of microablative fractional CO2 laser on atrophic vaginal tissue: an ex vivo study. Menopause. 2015;22(8):845–9.

Santoro N, Komi J. Prevalence and impact of vaginal symptoms among postmenopausal women. J Sex Med. 2009;6:2133–42.

Sasaki GH, Travis HM, Tucker B. Fractional CO2 laser resurfacing of photoaged facial and non-facial skin: histologic and clinical results and side effects. J Cosmet Laser Ther. 2009;11:190–201.

Sokol ER, Karram MM. An assessment of the safety and efficacy of a fractional CO2 laser system for the treatment of vulvovaginal atrophy. Menopause. 2016;23:1102–7.

Sturdee DW, Panay N, International Menopause Society Writing Group. Recommendations for the management of postmenopausal vaginal atrophy. Climacteric. 2010;13(6):509–22.

Vanaman M, Bolton J, Placik O, Fabi SG. Emerging trends in nonsurgical female genital rejuvenation. Dermatol Surg. 2016;42(9):1019–29.

Vizintin Z, Rivera M, Fistonić I, Saraçoğlu F, Guimarães P, et al. Novel minimally invasive VSP Er:YAG laser treatments in gynecology. J Laser Health Acad. 2012;2012(1):46–58.

Vizintin Z, Lukac M, Kazic M, Tettamanti M. Erbium laser in gynecology. Climacteric. 2015;18(Suppl 1):4–8.

Zerbinati N, Serati M, Origoni M, et al. Microscopic and ultrastructural modifications of postmenopausal atrophic vaginal mucosa after fractional carbon dioxide laser treatment. Lasers Med Sci. 2015;30:429–36.

This site uses cookies

We use cookies to collect information about how you use this site. We use this information to make the website work as well as possible and improve our services.