Laser on Hair Regrowth


Laser w odroście włosów

João Roberto Antonio, Carlos Roberto Antonio and Ana Lúcia Ferreira Coutinho Faculdade Estadual de Medicina, Hospital de Base de São José do Rio Preto, São Paulo, Brazil Faculdade de Medicina Estadual de São José do Rio Preto – FAMERP, São José do Rio Preto, SP, Brazil Instituto de Dermatologia Professor Rubem David Azulay do Hospital da Santa Casa da Misericórdia do Rio de Janeiro, Rio de Janeiro, Brazil Hospital de Base de São José do Rio Preto, São Paulo, Brazil

Streszczenie

Łysienie jest częstą chorobą dotykającą ponad połowę populacji na świecie. Istnieje pilna potrzeba badania alternatywnych opcji leczenia, podczas gdy na rynku wciąż dostępnych jest niewiele metod terapeutycznych dla różnych typów łysienia. Zjawisko fotobiomodulacji, po którym nastąpił wzrost włosów, po raz pierwszy opisał w 1967 roku profesor Endre Mester, węgierski lekarz i pionier medycyny laserowej. Przez dziesięciolecia prowadzono badania kliniczne oceniające skuteczność, mechanizm działania i ryzyko związane ze stosowaniem terapii laserem niskopoziomowym – LLLT (kolimowanej lub niekolimowanej) – w różnych postaciach utraty włosów jako kolejnej opcji terapeutycznej. W niniejszym rozdziale przedstawiono badania kliniczne z zastosowaniem LLLT w kobiecym łysieniu wzorzystym (FPHL), męskim łysieniu wzorzystym (MPHL), łysieniu plackowatym (AA) oraz łysieniu wywołanym chemioterapią (CIA), przeanalizowane w kilku bazach danych, w tym PubMed, Google Scholar, Medline, Embase i Cochrane. Na koniec rozdziału autorzy stwierdzili, że LLLT może być obiecującą opcją leczenia dla pacjentów, którzy nie odpowiadają na leczenie konwencjonalne i nie chcą poddawać się przeszczepowi włosów. Wydaje się, że u niektórych osób technologia ta działa lepiej niż u innych. Należy określić czynniki pozwalające przewidzieć, kto odniesie największe korzyści. Potrzebne są większe, długoterminowe badania kontrolowane placebo, aby potwierdzić te wyniki i umocnić skuteczność LLLT u tych pacjentów, opracowując tym samym bardziej spójne protokoły.

Słowa kluczowe  LaserTerapia laserem niskopoziomowymTerapia światłem niskopoziomowymFotobiomodulacjaUtrata włosówŁysienieŁysienie androgenoweKobiece łysienie wzorzysteMęskie łysienie wzorzysteŁysienie plackowateŁysienie wywołane chemioterapią

Wprowadzenie

Zastosowanie lasera w dermatologii po raz pierwszy oceniono w leczeniu łagodnych guzów naczyniowych. Jednakże zyskiwało ono na znaczeniu, wykazując skuteczność kliniczną i bezpieczeństwo w leczeniu innych chorób dermatologicznych, takich jak usuwanie zmian barwnikowych, tatuaży, blizn i niechcianych włosów, a także w leczeniu fotostarzenia.

Terapia laserowa stała się popularna w ostatnich latach. Pierwsze doniesienie o zastosowaniu lasera w celu wzrostu włosów przedstawił profesor Endre Mester i in. w 1967 roku podczas obserwacji eksperymentalnej. Badacze opisali odrost włosów na depilowanym obszarze poddanym działaniu lasera rubinowego niskiej mocy, ocenianemu w celu wykazania potencjalnego działania rakotwórczego na ogolonych grzbietach świnek morskich (Mester i in. 1968). Odkrycie to wzbudziło zainteresowanie nie tylko identyfikacją urządzeń laserowych, które mogłyby dawać skuteczne odpowiedzi kliniczne bez ryzyka, ale także weryfikacją mechanizmów terapeutycznych zaangażowanych w te odpowiedzi.

Aby zrozumieć mechanizm działania lasera w procesie odrostu włosów, głównie na skórze owłosionej głowy, eksperci medycyny laserowej opracowali różne kierunki badań nad terapią laserem niskopoziomowym (LLLT) i chorobami przebiegającymi z utratą włosów, a dostępne dotychczas dane wskazują na jej skuteczność.

LLLT różni się od innych postaci terapii laserowej zastosowaniem niskiej mocy i niskiej gęstości. Większość urządzeń do terapii laserem niskopoziomowym pracuje w zakresie długości fal od 600 do 1000 nm i wykorzystuje moc znacznie niższą niż wartość potrzebna do ogrzania tkanki (10 mW/cm2, 2–5 W/cm2) (Bouzari i Firooz 2006).

Ostatnio zaproponowano stosowanie terapii laserem niskopoziomowym (LLLT) jako alternatywnej metody leczenia (monoterapii lub terapii skojarzonej) utraty włosów w celu stymulowania odrostu włosów w łysieniu: FPHL, MPHL i AA. W kolejnych akapitach omówione zostaną badania eksperymentalne i kliniczne przeprowadzone z zastosowaniem LLLT w tych chorobach.

Dane historyczne

W 1996 roku zespół badaczy z Uniwersytetu w Kuopio w Finlandii przeprowadził jednoślepe badanie kontrolowane placebo w celu oceny i porównania efektów wywoływanych przez trzy różne rodzaje lasera/światła (He-Ne, dioda InGaAl, niespójne światło LED) na przepływ krwi w obrębie włosów. W badaniu wzięło udział dziesięciu zdrowych mężczyzn. Przeprowadzono dwie sesje, a placebo (niespójne światło LED) porównano z dwoma innymi źródłami lasera (He-Ne i diodą InGaAl). Pomiary wykonano za pomocą laserowej przepływomierzy dopplerowskiej. Wyniki wykazały, że koherentne źródła laserowe były jedynymi źródłami światła zdolnymi do wywołania rozszerzenia naczyń (Pöntinen i in. 1996).

W 2000 roku badanie przeprowadzone przez naukowców z Harvard Medical University wykazało, że u ochotników poddanych laserowi rubinowemu (694 nm) w celu usuwania włosów oraz laserowi diodowemu (800 nm), niezależnie od tego, czy byli responderami, czy niereagującymi, po pewnym czasie od zabiegu obserwowano pewien stopień wzrostu włosów, cieńszych i pozbawionych pigmentu. Autorzy stwierdzili, że obserwowane zmiany zależą od typu lasera i indywidualnej odpowiedzi (Lin i in. 2000).

Gerardo Moreno-Arias i in. (2002) opisali zjawisko nazywane paradoksalną hipertrichozą, terminalizacją lub indukcją wzrostu włosów końcowych. Objaw kliniczny opisano jako rzadki, ale istotny efekt uboczny występujący u pacjentek z hirsutyzmem, które poddano leczeniu intensywnym światłem pulsacyjnym (IPL) przez okres od 3 do 6 miesięcy. Jak argumentują autorzy, intensywne światło pulsacyjne może mieć zdolność indukowania uśpionych mieszkań włosowych na obszarach nieleczonych, zlokalizowanych wokół obszarów poddanych leczeniu (Moreno-Arias i in. 2002; Desai i in. 2010).

W niedawnym przeglądzie literatury autorstwa Sophii Rangwali częstość paradoksalnej hipertrichozy po terapiach laserem niskoenergetycznym wynosi od 0,6% do 10% w przypadku niemal wszystkich typów lasera: ekscymerowego XeCl 308 nm, helowo-neonowego (He-Ne) oraz frakcyjnego lasera na włóknach erbowo-szklanych 1550 nm. Zdarzenie to częściej występuje na twarzy i szyi ochotników o ciemniejszej karnacji (fototypy III–IV), ciemnych włosach i/lub współistniejącej nierównowadze hormonalnej (Rangwala 2012).

Pili bigeminy wystąpiły w czterech przypadkach po leczeniu laserem aleksandrytowym lub rubinowym z powodu zastosowania nieoptymalnych dawek, zbyt niskich, aby wywołać termolizę, ale wystarczająco wysokich, aby stymulować wzrost mieszkań. Chociaż twarz i szyja wydają się obszarami najbardziej wrażliwymi na efekt indukcji wzrostu włosów, wrażliwość i odpowiedź skóry owłosionej głowy w tych warunkach nie zostały poznane (Ye i in. 1999).

Według niektórych badaczy laserowa fototerapia wydłuża czas trwania fazy anagenu, stymuluje ponowne wejście mieszkań włosowych w fazę anagenu z fazy telogenu, zwiększa tempo proliferacji mieszkań włosowych w fazie anagenu i zapobiega przedwczesnemu rozwojowi fazy katagenu (Chung i in. 2004). Istnieje wiele teorii wyjaśniających mechanizm działania LLLT w łysieniu, ale nie został on jeszcze w pełni poznany (Karu 1989; Karu i Kolyakov 2005; Hawkins-Evans i Abrahamse 2008a, b; Lubart i in. 1992; Oliveira i in. 2008; Mognato i in. 2004; Karu 1987).

Chociaż wytyczne medyczne szczególnie odnoszą się do korzyści klinicznych LLLT w łysieniu, należy podkreślić potrzebę badań klinicznych lepszej jakości, randomizowanych i z odpowiednią liczbą ochotników (Kreisler i in. 2003; Kim i in. 2015; Avram i Rogers 2010; Stillman 2010).

Proponowane mechanizmy: LLLT a wzrost włosów

LLLT wykazuje działanie biomodulujące na komórki i tkanki. Efekty te aktywują lub hamują procesy fizjologiczne, biochemiczne i metaboliczne poprzez efekty fotofizyczne lub fotochemiczne oraz sprzyjają morfodyferencjacji, proliferacji komórek, nowotworzeniu tkanek, rewaskularyzacji, zmniejszeniu obrzęków, zwiększonej regeneracji komórek, mikrokrążeniu i przepuszczalności naczyń (Karu 1989; Karu i Kolyakov 2005; Hawkins-Evans i Abrahamse 2008a, b).

Gdy terapia laserowa jest stosowana w widzialnym zakresie widma elektromagnetycznego, dochodzi początkowo do fotobiostymulacji w mitochondriach, co aktywuje kaskadę zdarzeń biologicznych. Gdy promieniowanie należy do zakresu podczerwonego, stymulowane są kanały błony plazmatycznej, co prowadzi do zmian przepuszczalności błony, temperatury i gradientu ciśnienia (Lubart i in. 1992; Oliveira i in. 2008; Mognato i in. 2004; Karu 1987).

Zarówno światło widzialne, jak i podczerwone może być absorbowane przez różne składniki łańcucha oddechowego komórki, takie jak chromofory w cytochromie C oksydazie lub porfiryny, co skutkuje wytwarzaniem reaktywnych form tlenu lub rodników ponadtlenkowych. Podkreśla się, że reaktywne formy tlenu odgrywają zasadniczą rolę w zwiększaniu proliferacji keratynocytów (Lubart i in. 1992; Oliveira i in. 2008; Mognato i in. 2004; Karu 1987).

Według Mognato i in. reakcja utleniania wydaje się związana ze stymulacją i proliferacją, podczas gdy reakcja redukcji wydaje się związana z hamowaniem wzrostu komórek (Mognato i in. 2004).

Kreisler i in. (2003) podkreślili, że dochodzi do stymulacji fotoreceptorów w mitochondrialnym łańcuchu oddechowym. Po absorpcji światła laserowego efekty fotofizyczne i fotochemiczne, osobno lub łącznie, stymulują błonę mitochondrialną, zwiększając potencjał błonowy i w konsekwencji zmieniając właściwości mitochondriów. LLLT działa na mitochondria i może zmieniać metabolizm komórki poprzez fotodysocjację hamującego tlenku azotu (NO) od cytochromu C oksydazy (CCO), co prowadzi do zwiększonej produkcji tlenu cząsteczkowego i ATP, które stymulują aktywność DNA i RNA do syntezy białek regulujących cykl komórkowy, a tym samym może zwiększać szybkość mitozy (Kim i in. 2015; Avram i Rogers 2010; Stillman 2010). Ponadto wiadomo, że NO jest silnym środkiem rozszerzającym naczynia dzięki wpływowi na produkcję cyklicznego monofosforanu guanozyny; można przypuszczać, że LLLT może powodować fotodysocjację NO nie tylko z CCO, ale także ze złóż wewnątrzkomórkowych, takich jak formy nitrozylowane zarówno hemoglobiny, jak i mioglobiny, co prowadzi do rozszerzenia naczyń i zwiększonego przepływu krwi, opisywanego w kilku badaniach (McElwee 2012; Chung i in. 2012).

Według Steina i in. (2005) terapia laserowa indukuje fosforylację kinaz białkowych MAPK/ERK w komórkach, o których wiadomo, że uczestniczą w mechanizmie proliferacji komórek. Warto zauważyć, że interakcja światła laserowego z tkankami może prowadzić do różnych rezultatów (stymulacji lub hamowania) w zależności od kilku czynników, takich jak długość fali, dawka, moc, czas, liczba napromieniowań, właściwości optyczne tkanek i typ napromieniowanej komórki, a także cechy fizjologiczne komórek w momencie napromieniania.

W rzeczywistości wielkość odpowiedzi komórkowej na napromienianie zależy od stanu fizjologicznego komórki, czyli ilości dostępnych składników odżywczych i wieku hodowli komórkowej. Ogólnie komórki w wykładniczej fazie wzrostu są bardziej wrażliwe na światło niż komórki w stacjonarnej fazie wzrostu (Avram i Rogers 2010; Stillman 2010; McElwee 2012; Chung i in. 2012; Stein i in. 2005; Karu 1988) (ryc. 1).

Schemat możliwych mechanizmów, dzięki którym terapia laserem niskopoziomowym sprzyja wzrostowi włosów — od absorpcji fotonów przez chromofory mitochondrialne po produkcję ATP, uwalnianie tlenku azotu, rozszerzenie naczyń i ponowne wejście w fazę anagenu
Ryc. 1 Schemat przedstawiający możliwe mechanizmy działania LLLT na wzrost włosów

LLLT w łysieniu wywołanym chemioterapią (CIA)

W 2003 roku przeprowadzono badanie niekliniczne, którego celem była ocena zastosowania terapii laserem niskopoziomowym u świnek morskich (gryzoni), u których wystąpiło łysienie wywołane chemioterapią (CIA), z uwagi na brak skutecznej metody postępowania w tym typie łysienia.

Użyto urządzenia niskopoziomowego HairMax LaserComb, którego zastosowanie zostało już zatwierdzone przez FDA do leczenia łysienia androgenowego. W trakcie badania stosowano tradycyjne leki chemioterapeutyczne — cyklofosfamid, etopozyd lub połączenie cyklofosfamidu i doksorubicyny — w celu wywołania łysienia u młodych szczurów, z zastosowaniem terapii laserem niskopoziomowym (LLLT) lub bez niej. Jak oczekiwano, po 7–10 dniach chemioterapii u wszystkich szczurów rozwinęło się całkowite łysienie na ciele. Jednakże szczury poddane terapii laserem niskopoziomowym powróciły do stanu naturalnego, a wzrost włosów nastąpił około 5 dni wcześniej niż u szczurów poddanych wyłącznie chemioterapii bez ekspozycji na LLLT. Wzrost włosów u szczurów leczonych laserem potwierdzono badaniem histologicznym.

Wyniki wykazały, że leczenie laserem niskopoziomowym znacząco przyspieszyło wzrost włosów po CIA, nie wpływając na skuteczność chemioterapii w modelu świnki morskiej zastosowanym w tym badaniu (Wikramanayake i in. 2013).

LLLT w łysieniu androgenowym (AGA)

Łysienie androgenowe (AGA) jest jednym z najczęstszych przewlekłych problemów, z którymi stykają się dermatolodzy na całym świecie; charakteryzuje się postępującą utratą włosów, zwłaszcza włosów na skórze głowy. Ma charakterystyczne wzorce utraty u kobiet i mężczyzn, ale u obu płci najbardziej dotknięta jest centralna część skóry owłosionej.

Łysienie często rozpoczyna się około okresu dojrzewania i wiadomo, że wpływa na samoocenę i jakość życia danej osoby. W przeciwieństwie do wysokiej częstości występowania AGA zatwierdzone opcje terapeutyczne są ograniczone. Oprócz nielicznych metod farmakologicznych dostępnych jest wiele produktów bez recepty, które rzekomo skutecznie przywracają włosy w łysieniu androgenowym.

Terapia laserem niskointensywnym, nazywana też fotobiomodulacją lub fotobiostymulacją, została zatwierdzona przez Amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków (FDA) w 2007 roku jako bezpieczna metoda leczenia łysienia androgenowego u mężczyzn i kobiet. Od tego czasu na rynku pojawiła się seria urządzeń przeznaczonych do użytku domowego (codziennie lub kilka razy w tygodniu), stosunkowo tanich w porównaniu z leczeniem medycznym i operacją przeszczepu włosów.

Chociaż mechanizm działania tych urządzeń w leczeniu łysienia androgenowego wciąż nie jest jasny, niektóre kontrolowane badania kliniczne wykazują widoczny wzrost włosów.

Podczas oceny wzrostu włosów w łysieniu androgenowym badano różne typy lasera, w tym ekscymerowy XeCl 308 nm, helowo-neonowy (He-Ne) oraz frakcyjny laser na włóknach erbowo-szklanych 1550 nm (Blumeyer i in. 2011; Tsuboi i in. 2012; van Zuuren i in. 2012; Zarei i in. 2016; Jimenez i in. 2014; Leavitt i in. 2009; Wikramanayake i in. 2009; Avram i in. 2007; Kim i in. 2011; Kobielak i in. 2013; Kandyba i Kobielak 2013; Kandyba i in. 2013; Kobielak i in. 2003, 2007; Lee i in. 2011) (zob. tabelę 1).

Tabela 1 Przegląd literatury na temat różnych urządzeń i protokołów. Źródło: dane uzyskane od dostawców, z internetu i od przedstawicieli handlowych, maj 2017 roku.
Urządzenia domowe Moc Schematy leczenia Badania Uczestnicy Wyniki Recenzowane?
Capillus™ 82 Laser Cap 410 mW 30 min, 3–4 razy/tydzień RCT z podwójnie ślepą próbą 44 kobiety 63,7% wzrost liczby włosów końcowych w porównaniu z pozorowaną interwencją Nie
Capillus™ 202 Laser Cap
Capillus™ 272 Pro Laser Cap
HairMax™ Laser Band 41 205 mW 3 min, 3 razy/tydzień Prospektywne badanie kohortowe 28 mężczyzn, 7 kobiet Zwiększyła się całkowita liczba włosów i ich wytrzymałość na rozciąganie Tak (Satino)
HairMax™ Laser Band 82 410 mW 90 s, 3 razy/tydzień RCT z podwójnie ślepą próbą 110 mężczyzn Średnia gęstość włosów końcowych zwiększyła się o ok. 20 włosów/cm2 Tak (Leavitt)
HairMax™ Prima 7 LaserComb 35 mW 15 min, 3 razy/tydzień Opis przypadku 2 mężczyzn Brak istotnej zmiany liczby ani grubości włosów Tak (Rushton)
HairMax™ Ultima 9 LaserComb 45 mW 15 min, 3 razy/tydzień Retrospektywne badanie kohortowe 11 mężczyzn, 21 kobiet Zdjęcia globalne — u większości umiarkowana poprawa Tak (Munk)
HairMax™ Ultima 12 LaserComb 60 mW 8 min, 3 razy/tydzień RCT z podwójnie ślepą próbą 128 mężczyzn, 141 kobiet Gęstość włosów końcowych zwiększyła się o ok. 15 włosów/cm2 Tak (Jimenez)
iGrow™ Hair Growth System 255 mW 25 min, co drugi dzień RCT z podwójnie ślepą próbą 41 mężczyzn 35–37% wzrost liczby włosów końcowych Tak (Lanzafame)
RCT z podwójnie ślepą próbą 42 kobiety
iRestore™ Hair Growth System 255 mW 25 min, co drugi dzień RCT z podwójnie ślepą próbą 18 mężczyzn, 18 kobiet W toku, badanie w trakcie N/A
Lasercap™ LCPRO 1120 mW 36 min, co drugi dzień Seria przypadków 7 kobiet Poprawa objętości i połysku włosów N/A
Seria przypadków 1 mężczyzna, 2 kobiety
NutraStim™ Laser Hair Comb 60 mW 8 min, 3 razy/tydzień N/A N/A N/A N/A
Theradome™ LH80 PRO 400 mW 20 min, 2 razy/tydzień RCT z podwójnie ślepą próbą 80 mężczyzn W toku, badanie w trakcie N/A

Produkt HairMax LaserComb (Lexington International, Floryda), laser klasy 3R (poziom bezpieczeństwa), oceniono w łysieniu androgenowym w wieloośrodkowym, podwójnie ślepym badaniu kontrolowanym z nieaktywnym urządzeniem. Badanie kliniczne przeprowadzono w czterech ośrodkach i objęto nim 110 mężczyzn z męskim AGA (Norwood-Hamilton: IIa–V, Fitzpatrick: I–IV) w wieku od 30 do 60 lat (Jimenez i in. 2014).

Uczestników badania poinstruowano, aby używali urządzenia trzy razy w tygodniu przez 15 minut przez 26 tygodni. Miejsca aplikacji oznaczono okrągłym tatuażem o średnicy 2,96 cm, który oceniano po strzyżeniu. Za pomocą skomputeryzowanego liczenia skórę głowy oceniano na podstawie makroobrazu.

U uczestników leczonych grzebieniem laserowym (655 nm) stwierdzono zwiększenie gęstości o około 19,8 włosów/cm2 w porównaniu z 7,6 włosami/cm2 w grupie kontrolnej (P < 0,0001). Nie obserwowano statystycznie istotnej poprawy w ogólnej ocenie badacza.

W 2014 roku inna grupa badaczy opublikowała podwójnie ślepe, randomizowane, kontrolowane, wieloośrodkowe badanie przeprowadzone w celu oceny skuteczności klinicznej i bezpieczeństwa tego samego urządzenia u kobiet i mężczyzn z łysieniem androgenowym.

Sto czterdzieści jedna ochotniczek (n = 141) i stu dwudziestu ośmiu ochotników (n = 128) losowo przydzielono do grupy otrzymującej aktywne urządzenie LaserComb lub pozorowane urządzenie (kontrola) zgodnie z następującym projektem: #1 z 9 wiązkami w porównaniu z kontrolą, #2 z 12 wiązkami w porównaniu z kontrolą, #3 z 7 wiązkami w porównaniu z kontrolą oraz #4 z 12 wiązkami w porównaniu z kontrolą.

Aplikację na całą skórę głowy wykonywano trzy razy w tygodniu przez 26 tygodni. Gęstość włosów końcowych w docelowym obszarze oceniano na początku oraz w 16. i 26. tygodniu obserwacji.

Zarówno badacze, jak i uczestnicy nie wiedzieli, jakiego typu urządzenia używano podczas testu. Specjalista odpowiedzialny za ocenę zdjęć cyfrowych wykonanych w trakcie badania również nie znał przypisania do poszczególnych gałęzi badania.

Na koniec badania badacze zaobserwowali statystycznie istotne zwiększenie gęstości włosów końcowych u uczestników leczonych aktywnym urządzeniem w porównaniu z osobami leczonymi pozorowanym urządzeniem, czyli kontrolą.

Nie zgłoszono żadnych poważnych zdarzeń niepożądanych. Według autorów wyniki te sugerują, że LLLT może być skuteczną opcją w utracie włosów zarówno o typie męskim, jak i kobiecym. Jednakże badacze przyznali, że mechanizm, za pomocą którego LLLT przekształca mieszki w fazie telogenu w mieszki w fazie anagenu, pozostaje nieznany.

Avram i Rogers przeprowadzili pierwsze niezależne, zaślepione badanie LLLT i wzrostu włosów z siedmioma ochotnikami i stwierdzili, że średnio zmniejszyła się liczba włosów meszkowych, zwiększyła się liczba włosów końcowych oraz zwiększyła się średnica trzonu włosa. Niemniej jednak dane te nie zostały uznane za statystycznie istotne (Avram i in. 2007).

Pierwsze opublikowane badanie z zastosowaniem frakcyjnego lasera na włóknach erbowo-szklanych 1550 nm (Mosaic, Lutronic Co., Ltd., Seul, Korea Południowa) jest próbą niekliniczną przeprowadzoną w 2011 roku. Badacze oceniali wpływ urządzenia na cykl włosowy w modelu łysienia u szczurów. Promieniowanie aplikowano na ogoloną skórę szczurów C3H/HeN przy użyciu różnych konfiguracji mocy i gęstości w różnych odstępach czasu. Obserwowano efekty stymulacji włosów zależne od zastosowanej mocy, gęstości i odstępu między napromienianiami. Wyniki badania histologicznego ujawniają przekształcenie włosów w fazie telogenu w fazę anagenu. Przejście do fazy anagenu oraz wzrost Wnt5a i β-kateniny uznano za oznaki odpowiedzi terapeutycznej.

Później, aby ocenić efekty kliniczne tego samego rodzaju lasera, przeprowadzono badanie z udziałem 20 mężczyzn z AGA (Kim i in. 2011). W badaniu z udziałem ludzi 20 ochotników płci męskiej leczono w pięciu sesjach w odstępach dwutygodniowych. Zastosowano energię 5 mJ przy całkowitej gęstości 300 punktów/cm2. Według badaczy laser frakcyjny może powodować uszkodzenie termiczne lub fototermolizę w każdej mikrostrefie termicznej (TMZ), co indukuje regenerację kolagenu i szok termiczny białek. Oba zdarzenia prowadzą do ekspresji czynników wzrostu, w tym czynnika wzrostu śródbłonka naczyniowego (VEGF), który indukuje neoangiogenezę. Inne możliwe mechanizmy to biomodulacja cytokin oraz działanie czynników wzrostu, takich jak PDGF, KGF i IGF.

Obecnie wiadomo, że w kontrolę cyklu wzrostu włosów zaangażowana jest złożona sieć genów powiązanych ze szlakami sygnałowymi Wnt i BMP, zwłaszcza gen Wnt7, którego inaktywacja powoduje nieprawidłowy wzrost włosów. Dane badawcze już wykazały, że jeśli zmniejszy się sygnalizacja BMP, a nasili szlaki Wnt, aktywowana jest faza wzrostu włosów (Kobielak i in. 2013; Kandyba i Kobielak 2013; Kandyba i in. 2013; Kobielak i in. 2003, 2007).

W trakcie badania obserwowano stopniową poprawę gęstości i tempa wzrostu włosów, co sugerowało, że frakcyjny laser na włóknach erbowo-szklanych 1550 nm może indukować wzrost włosów.

W tym samym roku (2011) badacze ocenili wpływ frakcyjnego lasera na włóknach erbowo-szklanych 1550 nm na łysienie typu kobiecego (Lee i in. 2011). W badaniu wzięło udział dwadzieścia osiem ochotniczek z Korei Południowej. Ochotniczki otrzymywały aplikację lasera w 15-minutowych odstępach, stosując te same parametry co w badaniu przeprowadzonym u ochotników płci męskiej. Na początku i na końcu leczenia wykonano fototrichogramy i zdjęcia globalne. Analizowano zmiany gęstości i średnicy trzonów włosów. Zdjęcia globalne oceniło trzech niezależnych dermatologów przy użyciu siedmiopunktowej skali. Uczestniczki wypełniły również kwestionariusz samooceny skuteczności. Wszystkie zdarzenia niepożądane zgłaszano przez 5 miesięcy leczenia.

Po 5 miesiącach badania wyniki wykazały zwiększenie gęstości włosów o 157 ± 28/cm2 (P < 0,0001) i grubości trzonów o 75 ± 13 μm (P < 0,001). Według zdjęć globalnych spośród pozostałych 27 ochotniczek 24 (87,5%) wykazały poprawę swojego stanu. Dwie ochotniczki (7,4%) zgłosiły umiarkowany świąd po aplikacji lasera, który samoistnie ustąpił po 2 godzinach.

W 2013 roku przeprowadzono wieloośrodkowe, podwójnie ślepe, randomizowane, kontrolowane badanie mające na celu ocenę skuteczności i bezpieczeństwa LLLT u ochotników z łysieniem androgenowym w porównaniu z pozorowanym urządzeniem przez 24 tygodnie.

W badaniu wzięło udział 40 ochotników z łysieniem androgenowym. Jedna grupa ochotników była poddawana działaniu urządzenia przypominającego kask, wytwarzającego promieniowanie o długościach fal 630, 650 i 660 nm, a druga grupa korzystała z pozorowanego urządzenia (kontrola) przez 18 minut dziennie.

Wykonano fototrichogram i oceny ogólne. Po 24 tygodniach wyniki wykazały istotne zwiększenie gęstości włosów w grupie ochotników poddanych działaniu aktywnego urządzenia (LLLT) w porównaniu z drugą grupą (pozorowane urządzenie). Średnia średnica trzonu włosa również znacząco zwiększyła się u ochotników poddanych interwencji w porównaniu z grupą pozorowanego urządzenia.

Według oceny badacza istotną poprawę kliniczną obserwowano w grupie ochotników poddanych działaniu aktywnego urządzenia. Nie zgłoszono żadnego zdarzenia niepożądanego. Zdaniem badaczy LLLT uznano za skuteczną i bezpieczną w leczeniu AGA (Kim i in. 2013).

LLLT w łysieniu plackowatym

Łysienie plackowate jest chorobą autoimmunologiczną charakteryzującą się szybką i całkowitą utratą włosów w jednym lub wielu miejscach w postaci placków, zwykle zlokalizowanych na skórze głowy. Dostępne metody leczenia stosuje się ze zmiennym powodzeniem. Obejmują one pulsacyjne duże dawki steroidów doustnych lub dożylnych, miejscowe steroidy o dużej sile pod okluzją, fotochemioterapię oraz miejscową immunoterapię. Skuteczność leczenia u pacjentów z łysieniem całkowitym i łysieniem uogólnionym jest niska, a długoterminowy pełny odrost występuje u mniej niż 20% pacjentów (Tosti i in. 2006).

W 1984 roku Trelles i współpracownicy zbadali działanie lasera He-Ne w łysieniu plackowatym (Trelles i in. 1984), a od 2002 roku przeprowadzono serię badań mających ocenić rolę różnych postaci światła/lasera jako alternatywnej terapii w typach łysienia, szczególnie w łysieniu plackowatym (Shukla i in. 2010; Touma i Rohrer 2004).

W 2003 roku w badaniu oceniono efekty spolaryzowanego liniowego promieniowania podczerwonego wytwarzanego przez komercyjne urządzenie o nazwie Super Lizer u ochotników z łysieniem plackowatym. Do badania włączono piętnastu ochotników w wieku powyżej 18 lat, u których rozpoznano łysienie plackowate z licznymi plackami. Wyniki wykazały, że spośród 15 ochotników 7 (46,7%) miało wzrost włosów na napromienianych obszarach około 1,6 miesiąca wcześniej niż na obszarach nienapromienianych. Jeśli chodzi o zdarzenia niepożądane, tylko jeden pacjent skarżył się na uczucie ciepła w napromienianym obszarze (Yamazaki i in. 2003).

Najbardziej zbadanym laserem w leczeniu łysienia plackowatego jest ekscymerowy XeCl 308 nm, najlepiej ugruntowany licznymi badaniami prowadzonymi nawet u dzieci; jako jego mechanizm działania proponuje się efekt apoptozy limfocytów T (Gundogan i in. 2004; Raulin i in. 2005; Al-Mutairi 2007, 2009; Ohtsuki i in. 2010, 2013; Byun i in. 2015).

W 2006 roku w badaniu oceniono skuteczność superpulsacyjnego lasera diodowego Ga-As 904 nm w leczeniu łysienia plackowatego. W tym celu wybrano 16 ochotników z 34 plackami łysienia plackowatego opornymi na inne formy terapii. U każdego pacjenta pozostawiono jeden placek bez leczenia jako zmianę kontrolną. Przeprowadzono cztery sesje, raz w tygodniu, z pulsacyjnym podczerwonym laserem diodowym (904 nm), o częstotliwości impulsów 40/s. Wykonano zdjęcia każdego pacjenta przed leczeniem i po nim; 11 osób to mężczyźni (68,75%), a 5 to kobiety (31,25%). Wiek ochotników wahał się od 4 do 50 lat, średnio 26,6 ± SD 13,8. Czas trwania choroby wynosił od 12 miesięcy do 6 lat, średnio 13,43 ± 18,34.

Wyniki wykazały odrost włosów w 32 obszarach łysienia (94%), podczas gdy tylko dwa obszary nie wykazały odpowiedzi. Na plackach łysieniowych uznanych za kontrolne nie stwierdzono odrostu włosów. Na 29 plackach (90,6%) można było stwierdzić włosy końcowe. Na trzech plackach obserwowano mniej zabarwione włosy meszkowe (Waiz i in. 2006).

U responderów efekt wykrywano wcześniej: w 24 obszarach (75%) tydzień po pierwszej sesji. Na koniec badania badacze stwierdzili, że pulsacyjny podczerwony laser diodowy jest skuteczną terapią o wysokim wskaźniku powodzenia u ochotników z łysieniem plackowatym w postaci placków, opornym na różne metody leczenia.

W 2009 roku grupa badaczy z Katedry Dermatologii College of Medicine Uniwersytetu Chung-Ang w Seulu w Korei Południowej opisała przypadek 35-letniego mężczyzny z kilkoma dużymi plackami łysienia plackowatego w okolicy czołowej skóry głowy, opornymi na różne metody i leki (miejscowy roztwór minoksydylu 5%, miejscowe steroidy i śródzmianowe zastrzyki kortykosteroidowe). Zastosowania nieablacyjnego lasera, czyli frakcyjnego lasera na włóknach erbowo-szklanych 1550 nm, wykonywano raz w tygodniu przez 24 tygodnie. W każdej aplikacji użyto energii impulsu 10–15 mJ przy gęstości 300 MTZ/cm2. Podczas każdej sesji wykonano dwie aplikacje (Yoo i in. 2009).

Leczenie było dobrze tolerowane, bez zgłoszonych działań niepożądanych. Początkowo wzrost włosów obserwowano po miesiącu od rozpoczęcia leczenia. Po 3 miesiącach zmiany pokryły się włosami końcowymi, głównie zabarwionymi, w średnio 30–40%. Sześć miesięcy po rozpoczęciu terapii na wszystkich zmianach wyrosły nowe włosy. Podczas sześciomiesięcznej obserwacji klinicznej nie zgłoszono nawrotu.

Jeśli chodzi o mechanizm działania LLLT w AA, badacze założyli, że jeden lub więcej czynników — poprawa krążenia mikronaczyniowego, zmniejszenie stanu zapalnego i zwiększenie energii komórkowej w postaci ATP — działając łącznie, może wyjaśniać korzyści kliniczne LLLT w AA.

Podsumowując, LLLT stanowi bezpieczną i skuteczną opcję w monoterapii lub w połączeniu z innymi konwencjonalnymi terapiami w niebliznowaciejącym łysieniu, takim jak męskie i kobiece łysienie wzorzyste, łysienie wywołane chemioterapią oraz łysienie plackowate, a dostępne dotychczas dane wskazują na skuteczność. Musimy uwzględnić, że niezależnie od tych dobrych wyników opracowanie bardziej spójnych protokołów wymaga przeprowadzenia randomizowanych, podwójnie ślepych badań kontrolowanych pozorowanym urządzeniem, z odpowiednią liczbą ochotników i dłuższą obserwacją.

Doświadczenia autorów: studia przypadków

Nasze studia przypadków (ryc. 2, 3 i 4) obejmowały trzech pacjentów z łysieniem androgenowym, leczonych laserem erbowo-szklanym 1550 nm, energią 8 mJ, gęstością 9%, z wykonaniem 6 aplikacji na obszary dotknięte łysieniem. Miesięczna przerwa między sesjami.

Skóra głowy pacjenta 1 z łysieniem androgenowym: (a) przed leczeniem i (b) 6 miesięcy po sześciu sesjach lasera erbowo-szklanego 1550 nm przy energii 8 mJ i gęstości 9%
Ryc. 2 Pacjent 1: (a) przed i (b) 6 miesięcy po 6 sesjach w odstępie miesiąca. Laser erbowo-szklany 1550 nm; energia, 8 mJ; gęstość, 9%
Skóra głowy pacjenta 2 z łysieniem androgenowym: (a) przed leczeniem i (b) 6 miesięcy po sześciu sesjach lasera erbowo-szklanego 1550 nm przy energii 8 mJ i gęstości 9%
Ryc. 3 Pacjent 2: (a) przed i (b) 6 miesięcy po 6 sesjach w odstępie miesiąca. Laser erbowo-szklany 1550 nm; energia, 8 mJ; gęstość, 9%
Skóra głowy pacjenta 3 z łysieniem androgenowym: (a) przed leczeniem i (b) 4 miesiące po sześciu sesjach lasera erbowo-szklanego 1550 nm przy energii 8 mJ i gęstości 9%
Ryc. 4 Pacjent 3: (a) przed i (b) 4 miesiące po 6 sesjach w odstępie miesiąca. Laser erbowo-szklany 1550 nm; energia, 8 mJ; gęstość, 9%

Najważniejsze wnioski

  1. Terapia LLLT stanowi bezpieczną opcję terapeutyczną w monoterapii lub w połączeniu z innymi konwencjonalnymi metodami leczenia niebliznowaciejącego łysienia, biorąc pod uwagę dostępne dotychczas dane wykazujące jej skuteczność.
  2. Interakcja światła laserowego z tkankami może prowadzić do różnych rezultatów (stymulacji lub hamowania) w zależności od kilku czynników: długości fali, dawki, mocy, czasu, liczby napromieniowań, właściwości optycznych tkanek i typu napromieniowanej komórki, a także cech fizjologicznych komórek w momencie napromieniania.
  3. Szybko rośnie liczba urządzeń dostępnych na rynku, z których każde ma inne cechy, co utrudnia orientację zarówno lekarzom, jak i pacjentom lub konsumentom.
  4. Konieczne są dalsze badania porównujące skuteczność urządzeń LLLT, aby można było sprostać potrzebom i oczekiwaniom pacjentów.

Bibliografia

Al-Mutairi N. 308-nm excimer laser for the treatment of alopecia areata. Dermatol Surg. 2007;33(12):1483–7.

Al-Mutairi N. 308-nm excimer laser for the treatment of alopecia areata in children. Pediatr Dermatol. 2009;26(5):547–50.

Avram MR, Rogers NE. The use of low-level light for hair growth: part I. J Cosmet Laser Ther. 2010;12(2):116.

Avram MR, Leonard RT Jr, Epstein ES, Williams JL, Bauman AJ. The current role of laser/light sources in the treatment of male and female pattern hair loss. J Cosmet Laser Ther. 2007;9(1):27–8.

Blumeyer A, Tosti A, Messenger A, Reygagne P, del Marmol V, et al. Evidence-based (S3) guideline for the treatment of androgenetic alopecia in women and in men. JDDG. 2011;9(Suppl. 6):S1–S57.

Bouzari N, Firooz AR. Lasers may induce terminal hair growth. Dermatol Surg. 2006;32:460.

Byun JW, Moon JH, Bang CY, Shin J, Choi GS. Effectiveness of 308-nm excimer laser therapy in treating alopecia areata, determined by examining the treated sides of selected alopecic patches. Dermatology. 2015;231(1):70–6.

Chung PS, Kim YC, Chung MS, Jung SO, Ree CK. The effect of low-power laser on the murine hair growth. J Korean Soc Plastic Reconstruct Surg. 2004;31:1–8.

Chung H, Dai T, Sharma SK, Huang YY, Carroll JD, Hamblin MR. The nuts and bolts of low-level laser (light) therapy. Ann Biomed Eng. 2012;40(2):516–33.

Desai S, Mahmoud BH, Bhatia AC, Hamzavi IH. Paradoxical hypertrichosis after laser therapy: a review. Dermatol Surg. 2010;36(3):291–8.

Gundogan C, Greve B, Raulin C. Treatment of alopecia areata with the 308-nm xenon chloride excimer laser: case report of two successful treatments with the excimer laser. Lasers Surg Med. 2004;34(2):86–90.

Hawkins-Evans D, Abrahamse H. Efficacy of three laser wavelengths for in vitro wound healing. Photodermatol Photoimmunol Photomed. 2008a;24(4):199–210.

Hawkins-Evans D, Abrahamse H. Efficacy of three laser wavelengths for in vitro wound healing. Photodermatol Photoimmunol Photomed. 2008b;24(4):199–210.

Jimenez JJ, Wikramanayake TC, Bergfeld W, Hordinsky M, Hickman JG, Hamblin MR, Lawrence A, Schachner LA. Efficacy and safety of a low-level laser device in the treatment of male and female pattern hair loss: a multicenter, randomized, sham device-controlled double-blind study. Am J Clin Dermatol. 2014;15:115–27.

Kandyba E, Kobielak K. Wnt7b is an important intrinsic regulator of hair follicle stem cell homeostasis and hair follicle cycling. Stem Cells. 2013;32(4):886–901.

Kandyba E, Hazen VM, Kobielak A, Butler SJ, Kobielak K. Smad1&5 but not Smad8 establish stem cell quiescence which is critical to transform the premature hair follicle during morphogenesis towards the postnatal state. Stem Cells. 2013;32(2):534–47.

Karu TI. Photobiological fundamentals of low-power laser therapy. J Quantum Electron. 1987;23(10):1703–17.

Karu TI. Molecular mechanisms of therapeutic effect of low intensity laser irradiation. Laser Life Sci. 1988;2(1):53–74.

Karu T. Photobiology of low-power laser effects. Health Phys. 1989;56(5):691–704.

Karu TI, Kolyakov SF. Exact action spectra for cellular responses relevant to phototherapy. Photomed Laser Surg. 2005;23(4):355–61.

Kim WS, et al. Fractional photothermolysis laser treatment of MPHL. Dermatol Surg. 2011;37:41–51.

Kim H, Choi JW, Kim JY, Shin JW, Lee SJ, Huh CH. Dermatol Surg. 2013;39(8):1177–83.

Kim TH, Kim NJ, Youn JI. Evaluation of wavelength-dependent hair growth effects on low-level laser therapy: an experimental animal study. Lasers Med Sci. 2015;30(6):1703–9.

Kobielak K, Pasolli HA, Alonso L, Polak L, Fuchs E. Defining BMP functions in the hair follicle by conditional ablation of BMP receptor IA. J Cell Biol. 2003;163(3):609–23.

Kobielak K, et al. Loss of a quiescent niche but not follicle stem cells in the absence of bone morphogenetic protein signaling. PNAS. 2007;104(24):10063–8.

Kobielak K, et al. Competitive balance of intrabulge BMP/Wnt signaling reveals a robust gene network ruling stem cell homeostasis and cyclic activation. PNAS. 2013;110(4):1351–6.

Kreisler M, Christoffers AB, Willershausen B, d’Hoedt B. Low-level 809 nm GaAlAs laser irradiation increases the proliferation rate of human laryngeal carcinoma cells in vitro. Lasers Med Sci. 2003;18(2):100–3.

Leavitt M, Charles G, Heyman E, Michaels D. HairMax LaserComb laser phototherapy device in the treatment of male androgenetic alopecia: a randomized, double-blind, sham device-controlled, multicentre trial. Clin Drug Investig. 2009;29(5):283–92.

Lee GY, Lee SJ, Kim WS. The effect of a 1550 nm fractional erbium-glass laser in female pattern hair loss. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2011;25(12):1450–4.

Lin TY, Dierickx CC, Campos VB, Farinelli WA, Rosenthal J, Anderson RR. Reduction of regrowing hair shaft size and pigmentation after ruby and diode laser treatment. Arch Dermatol Res. 2000;292(2–3):60–7.

Lubart R, Wollman Y, Friedmann H, Rochkind S, Laulicht I. Effects of visible and near-infrared lasers on cell cultures. J Photochem Photobiol B Biol. 1992;12(3):305–10.

McElwee KJ, Shapiro JS. Promising therapies for treating and/or preventing androgenic alopecia. Skin Therapy Lett. 2012;17(6):1–4.

Mester E, Szende B, Gartner P. The effect of laser beams on the growth of hair in mice. Radiobiol Radiother. 1968;9(5):621–6.

Mognato M, Squizato F, Facchin F, Zaghetto L, Corti L. Cell growth modulation of human cells irradiated in vitro with low-level laser therapy. Photomed Laser Surg. 2004;22(6):523–6.

Moreno-Arias G, Castelo-Branco C, Ferrando J. Paradoxical effect after IPL photoepilation. Dermatol Surg. 2002;28(11):1013–6.

Ohtsuki A, Hasegawa T, Ikeda S. Treatment of alopecia areata with 308-nm excimer lamp. J Dermatol. 2010;37(12):1032–5.

Ohtsuki A, Hasegawa T, Komiyama E, Takagi A, Kawasaki J, Ikeda S. 308-nm excimer lamp for the treatment of alopecia areata: clinical trial on 16 cases. Indian J Dermatol. 2013;58(4):326.

Oliveira DAAP, Oliveira RF, Zangaro RA, Soares CP. Evaluation of low-level laser therapy of osteoblastic cells. Photomed Laser Surg. 2008;26(4):401–4.

Pöntinen PJ, Aaltokallio T, Kolari PJ. Comparative effects of exposure to different light sources (He-Ne laser, InGaAl diode laser, a specific type of noncoherent LED) on skin blood flow for the head. Acupunct Electrother Res. 1996;21(2):105–18.

Rangwala S, Rashid RM. Alopecia: a review of laser and light therapies. Dermatol Online J. 2012;18(2):3.

Raulin C, Gundogan C, Greve B, Gebert S. Excimer laser therapy of alopecia areata—side-by-side evaluation of a representative area. J Dtsch Dermatol Ges. 2005;3(7):524–6.

Shukla S, Sahu K, Verma Y, Rao KD, Dube A, Gupta PK. Effect of helium-neon laser irradiation on hair follicle growth cycle of Swiss albino mice. Skin Pharmacol Physiol. 2010;23:79–85.

Stein A, Benayahu D, Maltz L, Oron U. Low-level laser irradiation promotes proliferation and differentiation of human osteoblasts in vitro. Photomed Laser Surg. 2005;23(2):161–6.

Stillman L. Reply to: the use of low-level light for hair growth: part I. J Cosmet Laser Ther. 2010;12(2):116.

Tosti A, Bellavista S, Iorizzo M. Alopecia areata: a long-term follow-up study of 191 patients. J Am Acad Dermatol. 2006;55(3):438–41.

Touma DJ, Rohrer TE. Persistent hair loss 60 months after a single treatment with a 3-millisecond alexandrite (755 nm) laser. J Am Acad Dermatol. 2004;50(2):324–5.

Trelles MA, Mayayo E, Cisneros JL. Tratamiento de la alopecia areata con laser HeNe. Investigacion Y Clinica Laser. 1984;1:15–7.

Tsuboi R, Itami S, Inui S, et al. Guidelines for the management of androgenetic alopecia. J Dermatol. 2012;39:113–20.

van Zuuren EJ, Fedorowicz Z, Carter B. Evidence-based treatments for female pattern hair loss: a summary of a Cochrane systematic review. Br J Dermatol. 2012;167(5):995–1010.

Waiz M, Saleh AZ, Hayani R, Jubory SO. Use of the pulsed infrared diode laser (904 nm) in the treatment of alopecia areata. J Cosmet Laser Ther. 2006;8(1):27–30.

Wikramanayake TC, Rodriguez R, Choudhary S, Mauro LM, Nouri K, Schachner LA, Jimenez JJ, Leavitt M, Charles G, Heyman E, Michaels D. HairMax LaserComb laser phototherapy device in the treatment of male androgenetic alopecia: a randomized, double-blind, sham device-controlled, multicentre trial. Clin Drug Investig. 2009;29(5):283–92.

Wikramanayake TC, Villasante AC, Mauro LM, Nouri K, Schachner LA, Perez CI, Jimenez JJ. Low-level laser treatment accelerated hair regrowth in a rat model of chemotherapy-induced alopecia (CIA). Lasers Med Sci. 2013;28(3):701–6.

Yamazaki M, Miura Y, Tsuboi R, Ogawa H. Linear polarized infrared irradiation using Super Lizer is an effective treatment for multiple-type alopecia areata. Int J Dermatol. 2003;42(9):738–40.

Ye JN, et al. Pili bigeminy induced by low-fluence therapy with hair removal alexandrite and ruby lasers. Dermatol Surg. 1999;25(12):969.

Yoo KH, Kim MN, Kim BJ. Treatment of alopecia areata with fractional photothermolysis laser. 2009. Disponível em www.lutronic.com. Acesso em 11 July 2012.

Zarei M, Wikramanayake TC, Falto-Aizpurua L, Schachner LA, Jimenez JJ. Low level laser therapy and hair regrowth: an evidence-based review. Lasers Med Sci. 2016;31(2):363–71.

This site uses cookies

We use cookies to collect information about how you use this site. We use this information to make the website work as well as possible and improve our services.