CO2 Laser for Photorejuvenation
Laser CO2 do fotorejuvenizacji
Jackson Machado-Pinto i Michelle dos Santos Diniz Dermatologia, Santa Casa de Belo Horizonte, Belo Horizonte, Brazylia Santa Casa de Belo Horizonte, Belo Horizonte, MG, Brazylia
Streszczenie
Laser CO2 jest potężnym narzędziem w walce ze starzeniem się, w tym ze starzeniem zewnętrznym. Działanie tego lasera opiera się na zasadzie selektywnej fototermolizy. Woda jest głównym celem laserów CO2 działających na długości fali 10 600 nm, w podczerwonej części widma elektromagnetycznego. Rewitalizacja obserwowana po leczeniu laserem CO2 jest wynikiem kilku zjawisk zachodzących po interakcji lasera ze skórą: kurczenia się kolagenu i neokolagenezy, usuwania skóry fotouszkodzonej oraz obwodowego uszkodzenia termicznego. Najczęstsze powikłania to infekcje, hipo- i hiperchromia, zrosty oraz bliznowacenie. Frakcjonowanie laserów znacznie zmniejszyło ryzyko powikłań, które są częstsze przy bardziej agresywnych zabiegach oraz gdy laser jest stosowany na obszary poza twarzą. Chociaż opracowano kilka urządzeń i technik leczenia skóry fotouszkodzonej, resurfacing laserem CO2 pozostaje złotym standardem w leczeniu skóry fotostarzonej.
Słowa kluczowe LaseryDwutlenek węglaLaser CO2Ablacja laserowaFotorejuvenizacjaDziałania niepożądane
Wprowadzenie
Laser CO2 (dwutlenek węgla) jest potężnym narzędziem w walce ze starzeniem się, w tym ze starzeniem zewnętrznym, które obejmuje skórne oznaki starzenia niezwiązane z wiekiem, ale z czynnikami zewnętrznymi, z których najważniejsze to przewlekła ekspozycja na słońce i palenie tytoniu. W przeciwieństwie do peelingów chemicznych, laser CO2 umożliwia abrazję o ściśle kontrolowanej głębokości, co sprawia, że abrazja laserowa lub resurfacing jest bezpieczniejszą procedurą, która w doświadczonych rękach daje lekarzowi i jego pacjentowi dużą satysfakcję. Chociaż opracowano wiele technik i urządzeń do leczenia skóry fotouszkodzonej, resurfacing laserem CO2 pozostaje złotym standardem w leczeniu skóry fotostarzonej (Duplechain 2013; Kilmer i in. 2006; Hafner i Salomon 2006; Hunzeker i in. 2009).
Podstawowe pojęcia
Działanie lasera CO2 opiera się na zasadzie selektywnej fototermolizy, opracowanej przez Parrisha i Andersona w 1983 roku. Zasada ta, będąca bezpośrednim wyprowadzeniem z teorii kwantowej, mówi, że aby uzyskać ablację tkanki, ważne jest, aby tkanka otrzymała bardzo dużą ilość energii w bardzo krótkim czasie. Woda jest głównym celem laserów CO2 działających na długości fali 10 600 nm, w podczerwonej części widma elektromagnetycznego. Kiedy wiązka lasera CO2 skupia się na skórze, odparowuje dotknięte komórki po tym, jak doświadczają one wzrostu temperatury do 100 °C w ciągu 640 μs (Omi i Numano 2014). Poprawę wyglądu kosmetycznego obserwowaną po resurfacingu można przypisać różnym czynnikom. Pierwszym jest ablacja tkanki poprzez bezpośrednie usunięcie górnych części zmarszczek po każdej kolejnej ekspozycji na laser. Ta ablacja wynika z połączenia odparowania tkanki w leczonym obszarze, które powoduje termiczną martwicę koagulacyjną komórek poniżej, oraz termicznej denaturacji białek macierzy zewnątrzkomórkowej (Khatri i in. 1999). Lasery CO2 usuwają od 25 do 50 μm tkanki przy każdym przejściu (Weinstein 1998). Oznacza to, że kliniczną poprawę obserwowaną w przypadku zmarszczek należy również przypisać innym przyczynom.
Podczas procedury abrazji laserowej można zaobserwować natychmiastowe kurczenie się skóry. Chociaż część tego skurczu wynika z odwodnienia w wyniku parowania wody, może również wystąpić natychmiastowa retrakcja kolagenu, ponieważ wiadomo, że kolagen kurczy się pod wpływem temperatur powyżej 60 °C (Fitzpatrick 1996). Jednakże, chociaż kurczenie się kolagenu w wyniku odwodnienia lub retrakcji trwa tylko 14 dni po resurfacingu, u pacjentów można zaobserwować ciągłą poprawę aż do roku (Seckel i in. 1998). Wydaje się, że poprawa ta jest wynikiem odkładania się nowo utworzonego kolagenu i reorganizacji skóry właściwej, której zakres wydaje się zależeć od resztkowego uszkodzenia termicznego spowodowanego przez laser (Khatri i in. 1999).
Rewitalizacja obserwowana po leczeniu laserem CO2 jest zatem wynikiem kilku zjawisk zachodzących po interakcji lasera ze skórą: kurczenia się kolagenu i neokolagenezy, usuwania skóry fotostarzonej oraz obwodowego urazu termicznego (Campos i Gontijo 2010; Omi i Numano 2014). Warto zauważyć, że natychmiast po zabiegu następuje kurczenie się kolagenu, a 3–6 miesięcy po nałożeniu lasera na skórę następuje nowy skurcz wtórny do przebudowy kolagenu (Tierney i Hanke 2011). Badania z użyciem mikroskopii elektronowej wykazały zmniejszenie średniej średnicy włókienek kolagenowych, zgodne z odkładaniem się kolagenu typu III po wykonaniu lasera frakcyjnego (Berlin i in. 2009).
Historia
Laser CO2 był jednym z pierwszych użytych laserów. Został początkowo opracowany w 1964 roku przez Patela i współpracowników w Bell Labs w USA. Uważano go za idealny laser do leczenia chirurgicznego ze względu na jego wysokie powinowactwo do wody (Kaplan 2007).
Na początku lat 90. laser CO2 był największym postępem wśród metod leczenia ablacji naskórka, a następnie indukcji nowej skóry o bardziej młodzieńczym wyglądzie. Później stosowano pulsacyjny CO2 ze skomputeryzowanym skanerem z doskonałymi wynikami. Te pierwsze lasery CO2 były w pełni ablacyjne i chociaż zapewniały niezwykle satysfakcjonujące wyniki, potrzeba sedacji, długi okres rekonwalescencji i największe ryzyko powikłań, takich jak bliznowacenie i dyschromie, ustąpiły miejsca frakcyjnemu resurfacingowi.
Ablacyjny laser frakcyjny wprowadzono w 2006 roku i odpowiada za zlokalizowane przerwania ciągłości naskórka, utrzymując jednocześnie skórę wokół w stanie nienaruszonym. Frakcjonowanie pozwala na dotarcie do głębszych warstw skóry (do 1500 μm) w zależności od ilości energii dostarczanej do tkanki. Pomimo niezaprzeczalnie większego bezpieczeństwa lasera frakcyjnego w porównaniu z w pełni ablacyjnym CO2, osiągane wyniki nie są tak skuteczne w przypadku odmłodzenia i blizn potrądzikowych (Kaplan 2007).
Wskazania i przeciwwskazania
Rewitalizacja skóry jest najlepszym wskazaniem do leczenia laserem CO2. Może być stosowany nie tylko na twarz, ale także na obszary poza twarzą, takie jak szyja, klatka piersiowa, dłonie i ramiona, dzięki frakcjonowaniu. Oprócz odmładzania, urządzenia laserowe CO2 były wykorzystywane do leczenia kilku innych schorzeń, takich jak blizny pooperacyjne i potrądzikowe, rozstępy, rogowacenie słoneczne, rogowacenie łojotokowe, brodawki, nosowniałość, przerost gruczołów łojowych, znamiona i naczyniaki włókniste (Hunzeker i in. 2009; Omi i Numano 2014).
Laser CO2 należy stosować ostrożnie u osób z wyższymi fototypami (powyżej IV) i jest przeciwwskazany u osób o czarnej skórze. Nie należy go wykonywać u pacjentów z bliznowcami, bielactwem i chorobami fotouczulającymi oraz u pacjentów z aktywnymi infekcjami, w tym zakażeniami wirusem opryszczki. Nie należy go wykonywać u pacjentów przyjmujących antykoagulanty, a przed poddaniem się leczeniu laserem CO2 zaleca się odczekanie 6 miesięcy po zakończeniu przyjmowania doustnej izotretynoiny.
Procedura laserowa
Przed laserem
Pacjenci powinni być dokładnie poinformowani o procedurze. Średni czas przerwy w codziennych aktywnościach waha się od 3 do 7 dni, w zależności od intensywności leczenia. Terapia przeciwopryszczkowa jest szczególnie konieczna w przypadku nawracającej opryszczki w wywiadzie oraz gdy mają być stosowane bardziej agresywne parametry. Można podawać acyklowir, famcyklowir lub walacyklowir, rozpoczynając 3 dni przed zabiegiem i utrzymując do 4 dni po zabiegu lub po całkowitej epitelializacji.
Podczas zabiegu laserem
Czas trwania każdej aplikacji zależy od umiejętności chirurga wykonującego zabieg laserem. Należy zadbać o to, aby pacjent czuł się komfortowo podczas zabiegu. Oczywiście silne znieczulenie miejscowe powinno zostać zastosowane i w pełni oraz ostrożnie usunięte przed naświetlaniem laserem. Często konieczne jest zastosowanie znieczulenia tumescencyjnego i blokady nerwów. Urządzenia uwalniające zimne powietrze oraz stosowanie worków z lodem na leczonym obszarze mogą być pomocne, aby pomóc pacjentowi znieść zabieg.
Po zabiegu laserem
Natychmiast po zabiegu można zastosować zimny kompres z soli fizjologicznej lub wody termalnej. Można również stosować kremy gojące i wazelinę. Stosowanie miejscowych antybiotyków jest kontrowersyjne. Filtry przeciwsłoneczne i makijaż można zwykle stosować po trzecim dniu. Ścisłe monitorowanie pacjentów ma ogromne znaczenie dla wczesnego wykrycia wszelkich powikłań (Ryciny 1, 2 i 3).
Działania niepożądane i ich leczenie
Częstość występowania powikłań znacznie zmniejszyła się dzięki frakcjonowaniu lasera. Mogą one jednak nadal wystąpić, szczególnie przy bardziej agresywnych zabiegach oraz podczas naświetlania obszarów poza twarzą (Duplechain 2013; Campos i Gontijo 2010). Według Shamsaldeena i in. (2011) oraz Campbella i Goldmana (2010) powikłania wystąpiły u 15% leczonych pacjentów.
Najczęściej zgłaszanym powikłaniem jest przemijające przebarwienie, które występuje u 5% do 83% pacjentów, szczególnie u osób o ciemniejszej skórze (typ III i IV w klasyfikacji Fitzpatricka) (Fitzpatrick i in. 1996). W innej serii obejmującej 749 pacjentów najczęstszym powikłaniem był utrzymujący się rumień, który wystąpił u wszystkich pacjentów po zabiegu laserem. Po rumieniu hiperchromia wystąpiła u 32% tych pacjentów (Berwald i in. 2004). Przebarwienie zwykle pojawia się między 2 tygodniem a 2 miesiącem po ustąpieniu rumienia. W zależności od stopnia podrażnienia skóry, miejscową tretynoinę i hydrochinon należy rozpocząć między 2 a 6 tygodniem po zabiegu lub natychmiast po zakończonej reepitelializacji, w przypadku przebarwień pozapalnych (Ratner i in. 1999).
Infekcje mogą również komplikować resurfacing między 2 a 10 dniem po zabiegu, zwiększając ryzyko blizn przerostowych. S. aureus, P. aeruginosa, S. epidermidis i Candida sp. są najczęstszymi czynnikami. Obecność krost w wczesnym okresie pooperacyjnym lub ból wskazuje na potrzebę wykonania posiewów i antybiogramów w celu wykrycia tych czynników. U myszy resurfacing laserem CO2 zmniejsza liczbę drobnoustrojów w porównaniu z normalną florą skórną, co może wyjaśniać rzadkość infekcyjnych powikłań w praktyce (Manolis i in. 2006). Zakażenie gatunkami Candida można opanować za pomocą doustnych lub miejscowych środków przeciwgrzybiczych, takich jak itrakonazol lub flukonazol. Niektórzy zalecają systematyczne stosowanie pochodnej imidazolu u wszystkich pacjentów po zabiegu laserem. Podobnie można zaobserwować zakażenia wirusem opryszczki, zwykle w pierwszym tygodniu po zabiegu (Ratner i in. 1999).
Hipopigmentacja, jeśli wystąpi, jest zazwyczaj późnym i trwałym zjawiskiem u osób z wyjątkowo fotostarzoną skórą po ustąpieniu rumienia. Istnieją dowody sugerujące, że najważniejszym mechanizmem jest hamowanie melanogenezy, a nie niszczenie melanocytów (Helm i Shatkin 2006; Hunzeker i in. 2009).
Zrosty mogą wystąpić, gdy dwa sąsiednie obszary utraciły nabłonek i pozostają w stałym kontakcie podczas procesu reepitelializacji; częściej obserwuje się je na górnych powiekach. Trądzik i prosaki występują u nawet 83,5% pacjentów, szczególnie u osób z bardzo tłustą skórą oraz podczas stosowania bardzo gęstych filtrów przeciwsłonecznych. Najbardziej obawianym powikłaniem jest tworzenie się blizn przerostowych. Występują one rzadko i zwykle wynikają z niewłaściwego kwalifikowania pacjentów do resurfacingu, złej techniki, niedbałości lub infekcji w bezpośrednim okresie pooperacyjnym. Osobami bardziej predysponowanymi są te, które stosowały ogólnoustrojową izotretynoinę do roku przed resurfacingiem lub które mają bliznowce. Innym powikłaniem występującym u pacjentów wcześniej poddanych plastyce powiek lub rytidektomii jest wywinięcie powieki (ektropion). Chociaż ektropion może być przemijający, nie zawsze ustępuje samoistnie i czasami wymaga korekcji chirurgicznej (Ratner i in. 1999; Rendon-Pellerano i in. 1999) (Ryc. 1, 2 i 3).
Najważniejsze wnioski
- Laser CO2 jest złotym standardem leczenia skóry fotouszkodzonej.
- Laser CO2 działa na wodę i operuje na długości fali 10 600 nm.
- Laser CO2 sprzyja kurczeniu się kolagenu i neokolagenezie, oprócz usuwania skóry fotouszkodzonej.
- Zabieg z użyciem frakcyjnego lasera CO2 jest bezpieczny i charakteryzuje się niskim odsetkiem powikłań.
- Leczenie obszarów poza twarzą może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem powikłań.
Piśmiennictwo
Berlin AL, Hussain M, Phelps R, Goldberg DJ. A prospective study of fractional scanned nonsequential carbon dioxide laser resurfacing: a clinical and histopathologic evaluation. Dermatol Surg. 2009;35:222–8.
Berwald C, Levy JL, Magalon G. Complications of the resurfacing laser: retrospective study of 749 patients. Ann Chir Plast Esthet. 2004;49:360–5.
Campbell TM, Goldman MP. Adverse events of fractionated carbon dioxide laser: review of 373 treatments. Dermatol Surg. 2010;36:1645–50.
Campos VB, Gontijo G. Fractional CO2 laser: a personal experience. Surg Cosmet Dermatol. 2010;2:326–32.
Duplechain JK. Fractional CO2 resurfacing: has it replaced ablative resurfacing techniques? Facial Plast Surg Clin North Am. 2013;21:213–27.
Fitzpatrick RE. Facial resurfacing with the pulsed CO2 laser. Facial Plast Surg Clin. 1996;4:231–40.
Fitzpatrick RE, Goldman MP, Satur NM, Tope WD. Pulsed carbon dioxide laser resurfacing of photoaged facial skin. Arch Dermatol. 1996;132:395–402.
Hafner K, Salomon D. The role of surgery in the treatment of acne scars. Rev Med Suisse. 2006;26:1100–3.
Helm T, Shatkin Jr S. Alabaster skin after CO2 laser resurfacing: evidence for suppressed melanogenesis rather than just melanocyte destruction. Cutis. 2006;77:15–27.
Hunzeker CM, Weiss E, Geronemus RG. Fractionated CO2 laser resurfacing: our experience with more than 2000 treatments. Aesthetic Sur J. 2009;29:317–22.
Kaplan I. The CO2 laser as a versatile surgical modality. Laser Ther. 2007;16(1):25–38.
Khatri KA, Ross EV, Grevelink JM, Magro CM, Anderson RR. Comparison of erbium:YAG and carbon dioxide lasers in resurfacing of facial rhytides. Arch Dermatol. 1999;135:391–7.
Kilmer SL, Chotzen VA, Silva FK, McClaren ML. Safe and effective carbon dioxide laser skin resurfacing of the neck. Lasers Surg Med. 2006;38:653–7.
Manolis EM, Tsakris A, Kaklamanos E, Markogiannakis A, Siomos K. In vivo effect of carbon dioxide laser-skin resurfacing and mechanical abrasion in the skin’s microbial flora in an animal model. Dermatol Surg. 2006;32:359–64.
Omi T, Numano K. The role of the CO2 laser and fractional CO2 laser in dermatology. Laser Ther. 2014;23:49–60.
Ratner D, Yardy T, Marchell N, Goldman MP, Fitzpatrick RE, Fader DJ. Cutaneous laser resurfacing. J Am Acad Dermatol. 1999;41:365–89.
Rendon-Pellerano MI, Lentini J, Eaglstein WE, Kirsner RS, Hanft K, Pardo RJ. Laser resurfacing: usual and unusual complications. Dermatol Surg. 1999;25:360–7.
Seckel BR, Younai S, Wang K. Skin tightening effects of the ultrapulse CO2 laser. Plast Reconstr Surg. 1998;102:872–7.
Shamsaldeen O, Peterson JD, Goldman MP. The adverse events of deep fractional CO2: a retrospective study of 490 treatments in 374 patients. Lasers Surg Med. 2011;43:453–6.
Tierney EP, Hanke CW. Fractionated carbon dioxide laser treatment of photoaging: prospective study in 45 patients and review of the literature. Dermatol Surg. 2011;37:1279–90.
Weinstein C. Carbon dioxide laser resurfacing: long term follow-up in 2123 patients. Clin Plast Surg. 1998;25:109–30.