Microneedling for Transepidermal Drug Delivery on Stretch Marks
Mikronakłuwanie w przeznaskórkowym dostarczaniu leków w leczeniu rozstępów
Gabriela Casabona i Paula Barreto Marchese Clinica Vida – Centrum Chirurgii Kosmetycznej, Laserowej i Mohsa, Rua Dr Veiga Filho 350, 01229-000 São Paulo, Brazylia
Streszczenie
Rozstępy (SM) to dobrze znana, powszechna choroba skóry, która rzadko powoduje poważne problemy medyczne, ale często jest znaczącym źródłem dystresu dla osób dotkniętych tym schorzeniem. Geneza rozstępów jest słabo poznana, a do ich leczenia dostępnych jest wiele metod (Elsaie i in. 2009), jednak żadna z nich nie jest konsekwentnie skuteczna i żadna pojedyncza terapia nie jest uznawana za konsensus w leczeniu tego problemu. W celu poprawy wyglądu rozstępów przeprowadza się liczne serie zabiegów, takich jak peelingi chemiczne, mikrodermabrazja, nieablacyjne i ablacyjne techniki laserowe oraz urządzenia świetlne i o częstotliwości radiowej. Połączenie mikronakłuwania i przeznaskórkowego dostarczania leków jest nową metodą leczenia rozstępów. Opiera się ona na stymulacji produkcji kolagenu i zwiększeniu przenikania niektórych substancji aktywnych przez skórę, dzięki czemu możliwe jest osiągnięcie zadowalających rezultatów.
Słowa kluczowe MikronakłuwaniePrzezskórne dostarczanie lekówPrzeznaskórkowe dostarczanie lekówRozstępyKolagen
Wprowadzenie
Rozstępy (SM) to niepożądana choroba skóry, która powoduje znaczące problemy kosmetyczne z wyraźnym wpływem na stan psychiczny. Dochodzi do utraty normalnego, losowego rozmieszczenia kolagenu na poziomie środkowej warstwy skóry właściwej lub głębiej (Singh i Kumar 2005). Jak dotąd nie istnieje pojedyncza metoda leczenia, która byłaby konsekwentnie skuteczna i wiązała się z minimalnymi działaniami niepożądanymi. Istnieje kilka metod leczenia, takich jak krem z miejscową tretynoiną 0,1%, miejscowy kwas glikolowy 20%, mikrodermabrazja, lasery, oraz urządzenia świetlne i o częstotliwości radiowej.
Terapia mikronakłuwania jest nowym uzupełnieniem technik leczenia rozstępów. Jest to prosta, niedroga procedura gabinetowa z krótkim czasem rekonwalescencji, która umożliwia stymulację kolagenu i przeznaskórkowe dostarczanie leków (TDD). Celem przezskórnej indukcji kolagenu jest stymulowanie jego produkcji przy użyciu kaskady chemicznej, która następuje po każdym urazie. Około 5 dni po uszkodzeniu skóry tworzy się macierz fibronektyny z wyrównaniem fibroblastów, co determinuje odkładanie się kolagenu (Widgerow 2012). Leczenie za pomocą nakłuwania skóry powinno sprzyjać usuwaniu starego, uszkodzonego kolagenu i indukować wzrost większej ilości kolagenu pod naskórkiem. Urządzenia do mikronakłuwania posiadają igły o mikroskopijnych rozmiarach, które mogą perforować skórę w sposób małoinwazyjny i mało bolesny (Kaushik i in. 2001), tworząc w ten sposób w skórze wodne szlaki transportowe, nazywane mikrokanałami. Wiele substancji aktywnych może zostać dostarczonych do skóry za pomocą mikronakłuwania. W tym rozdziale skupimy się na dostarczaniu trzech składników, które są skuteczne w leczeniu rozstępów: witaminy A, witaminy C i osocza bogatopłytkowego (PRP). Rozwój mikronakłuwania połączonego z dostarczaniem leków wydaje się być dobrą opcją w leczeniu rozstępów. W połączeniu są one w stanie skutecznie zmienić organizację kolagenu, przekształcając skórę z rozstępami w zdrowszą skórę.
Rozstępy
Rozstępy (SM) to niepożądana choroba skóry, która powoduje znaczące problemy kosmetyczne z wyraźnym wpływem na stan psychiczny. Występuje głównie w okresie dojrzewania, ciąży i otyłości (Satish 2009).
Przyczyny powstawania rozstępów nie są jasne, zaproponowano szereg teorii: infekcja prowadząca do uwolnienia striatoksyny, która uszkadza tkanki w sposób mikrobowo-toksyczny; mechaniczny efekt rozciągania, który, jak się sugeruje, prowadzi do pękania struktury tkanki łącznej (np. ciąża, otyłość, podnoszenie ciężarów); normalny wzrost, obserwowany w okresie dojrzewania i gwałtownego wzrostu pokwitaniowego, który prowadzi do zwiększenia rozmiarów poszczególnych partii ciała; wzrost poziomu hormonu adrenokortykotropowego i kortyzolu, które, jak się uważa, promują aktywność fibroblastów prowadząc do zwiększonego katabolizmu białek, a tym samym zmian w włóknach kolagenowych i elastynowych (zespół Cushinga, miejscowa lub ogólnoustrojowa terapia steroidami); oraz czynniki genetyczne (brak rozstępów w ciąży u osób z zespołem Ehlersa-Danlosa i ich obecność jako jedno z mniejszych kryteriów diagnostycznych zespołu Marfana sugerują istotny czynnik genetyczny).
Rozstępy można podzielić na striae rubrae (ryc. 1a) i striae albae (ryc. 1b). Są to odrębne, ewolucyjnie powiązane formy rozstępów, a ich rozróżnienie ma znaczenie terapeutyczne. Kolor rozstępów jest związany z etapem ewolucji oraz wpływami mechanobiologicznymi melanocytów.
Stria rubra to rumieniowy rozstęp; w miarę dojrzewania staje się biały i ostatecznie bardziej zanikowy; jest to zanikowa blizna skórna z leżącą powyżej atrofią naskórka. Początkowo rozstępy pojawiają się jako spłaszczone obszary cieńszej skóry o różowo-czerwonym odcieniu, które mogą swędzieć. Zazwyczaj zwiększają swoją długość i szerokość, a z czasem przybierają ciemniejszy, czerwono-fioletowy wygląd. Typowy biały, zapadnięty wygląd starszych rozstępów rozwija się z czasem wzdłuż długiej osi, równolegle do normalnych linii napięcia skóry.
Histologicznie, rozstępy wykazują zanikowy, cieńszy naskórek z spłaszczeniem wypustek skórnych. Dochodzi do utraty normalnego, losowego rozmieszczenia kolagenu na poziomie środkowej warstwy skóry właściwej lub głębiej. Barwienie elastyny wykazuje niedostatek lub brak włókien elastynowych oraz zmniejszoną ilość fibryliny w brodawkowatej i siateczkowej warstwie skóry właściwej w obrębie zmienionych obszarów; obecne włókna elastynowe wydają się splątane i postrzępione. Osoby predysponowane do powstawania rozstępów mogą mieć podstawowy niedobór fibryliny 54. Ten obraz histologiczny prawdopodobnie wynika z degranulacji komórek tucznych i aktywacji makrofagów (McDaniel 2002), co prowadzi do zniszczenia zarówno włókien kolagenowych, jak i elastynowych (Budamakuntla 2013).
Jak dotąd nie istnieje uniwersalne podejście do oceny ciężkości rozstępów, ani metoda leczenia, która byłaby konsekwentnie skuteczna i wiązała się z minimalnymi działaniami niepożądanymi. Poniżej opisano kilka metod leczenia.
Miejscowe leczenie
- Uważa się, że krem z tretynoiną 0,1% działa poprzez powinowactwo do fibroblastów i indukcję syntezy kolagenu (Bernard 2002). Wykazuje największą skuteczność w przypadku striae rubrae, a słabe, nieprzewidywalne odpowiedzi w przypadku striae albae. Wydaje się, że po miesiącach codziennego stosowania zmniejsza średnią długość i szerokość rozstępów. Badania wykazały, że poprawa klinicznego wyglądu rozstępów po leczeniu kwasem retinowym koreluje z produkcją nowej fibryliny (Fisher 1995).
- Kremy i balsamy zawierające substancje aktywne, takie jak ekstrakt z wąkroty azjatyckiej, witamina E, witamina A, hydrolizaty kolagenowo-elastynowe, pantenol i mentol, są szeroko stosowane, głównie przez kobiety w ciąży. Dostępne dane naukowe nie są wystarczające do stwierdzenia, że takie kremy są skuteczne, a określenie skuteczności i bezpieczeństwa tych produktów wymaga większych badań. Nie ma statystycznie istotnych dowodów na poparcie ich stosowania w profilaktyce rozstępów.
- Miejscowy kwas glikolowy (GA) w stężeniu 20%, czysty lub zmieszany z innymi substancjami, takimi jak tretynoina 0,05% lub kwas L-askorbinowy 10%, poprawia wygląd striae alba, ale dokładny mechanizm działania GA jest wciąż nieznany. Istnieją doniesienia, że GA stymuluje produkcję kolagenu przez fibroblasty i zwiększa ich proliferację, ale udowodnienie tej teorii wymaga dalszych badań.
Lasery i urządzenia świetlne
Intensywne światło pulsacyjne (515–1200 nm), laser barwnikowy pompowany lampą błyskową o długości fali 585 nm (PDL), laser ekscymerowy na chlorek ksenonu o długości 308 nm, laser na bromek miedzi o długości 577 nm, laser diodowy o długości 1450 nm, laser Nd:YAG o długości 1064 nm, laser na dwutlenek węgla (CO2), frakcyjny laser światłowodowy domieszkowany erbem o długości 1550 nm oraz frakcyjna fototermoliza to przykłady technologii, które można wykorzystać w leczeniu rozstępów (Alster i Handrick 2000, 2005). Przed wyborem urządzenia należy prawidłowo przeanalizować rozstępy i typ skóry Fitzpatricka pacjenta, aby zmniejszyć ryzyko urazów i zmian pigmentacyjnych.
Urządzenia o częstotliwości radiowej
Działanie ogrzewania skóry właściwej jest dobrze znane i obejmuje natychmiastowy wpływ na strukturę kolagenu, przy stymulacji fibroblastów skórnych indukujących syntezę nowych włókien kolagenowych (neokolageneza) i włókien elastycznych (neoelastogeneza) (Al-Himdani i in. 2014; Gold 2015), poprawiając wygląd i wyniki histologiczne w rozstępach (Suh i in. 2007).
Mikrodermabrazja
Mikrodermabrazja to technika resurfacingu skóry z wykorzystaniem tlenku glinu. Donoszono, że zwiększa ona kolagen typu I. Technikę tę można łączyć z śródskórnym podawaniem osocza bogatopłytkowego (PRP); w jednym badaniu pacjentów leczono połączeniem śródskórnego PRP i mikrodermabrazji w tej samej sesji. Wykazano znaczną poprawę kliniczną rozstępów u pacjentów leczonych połączeniem PRP i mikrodermabrazji w porównaniu z pacjentami leczonymi samą mikrodermabrazją. Połączenie PRP i mikrodermabrazji w tej samej sesji wykazało lepsze wyniki w krótkim okresie (Ibrahim i in. 2015).
Terapia mikronakłuwania
Terapia mikronakłuwania jest nowym uzupełnieniem technik leczenia rozstępów. Jest to prosta, niedroga procedura gabinetowa z krótkim czasem rekonwalescencji, która umożliwia stymulację kolagenu i przeznaskórkowe dostarczanie leków (TDD). Substancje, takie jak witamina A (palmitynian retinylu i octan retinylu), witamina C oraz osocze bogatopłytkowe (PRP), mogą być stosowane do TDD. W tym rozdziale opisujemy zastosowanie techniki mikronakłuwania jako sposobu stymulacji kolagenu i ułatwiania dostarczania składników aktywnych do skóry dotkniętej rozstępami.
Mikronakłuwanie
Historia
W 1995 roku Orentreich opisał przezskórną stymulację kolagenu za pomocą nakłuwania skóry w leczeniu blizn. Następnie, w 1997 roku, Camirand i Doucet opisali dermabrazję igłową z użyciem „pistoletu do tatuażu” w leczeniu blizn. Dopiero w 2006 roku lekarz z RPA, dr Desmond Fernandes, opracował terapię przezskórnej indukcji kolagenu przy użyciu dermarollera (Dermaroller®) (Henry i in. 1998) (ryc. 2). W 2010 roku w Australii opracowano nowe elektroniczne urządzenie w kształcie długopisu (Dermapen®) (ryc. 3), aby procedura była bardziej opłacalna. Używając długopisu, można wybierać różne długości igieł i prędkości wibracji, zapewniając nie tylko mikronakłuwanie, ale także pewien stopień dermabrazji w zależności od zastosowanej techniki.
Od tego czasu zastosowanie urządzeń do mikronakłuwania rośnie wraz z liczbą wskazań. Dodanie przeznaskórkowego dostarczania leków do techniki mikronakłuwania uczyniło ją jeszcze bardziej interesującą w leczeniu niektórych schorzeń, takich jak rozstępy i melasma.
Urządzenia
Od 2006 roku, kiedy pierwszy dermaroller został użyty przez dr. Fernandesa, urządzenie przeszło liczne modyfikacje, aby stać się bardziej ergonomicznym i wytrzymałym. Standardowy dermaroller stosowany w leczeniu blizn potrądzikowych to wałek w kształcie bębna nabity 192 cienkimi mikronigłami w 8 rzędach, o długości 0,5–1,5 mm i średnicy 0,1 mm. Mikronigły są produkowane techniką reaktywnego trawienia jonowego na krzemie lub stali medycznej. Instrument jest sterylizowany przez napromieniowanie gamma. Obecnie dostępne są cieńsze i większe wersje, a długość igieł może wynosić do 2,5 mm.
Ponieważ wałek powinien być jednorazowego użytku, jeśli wskazane jest użycie więcej niż jednej długości igły, lekarz musi użyć więcej niż jednego wałka, co nie jest opłacalne dla pacjenta. Na przykład, aby leczyć okolice pod oczami i bliznę w okolicy jarzmowej, wymagane będą długości igieł zarówno 1,0 mm, jak i 1,5–2,0 mm.
Opracowano inne elektroniczne urządzenia z mikronigłami w kształcie długopisu z jednorazowymi igłami. Można kontrolować długość i prędkość wibracji wysuwanej igły, wchodzącej i wychodzącej. Dzięki tym urządzeniom można nie tylko tworzyć mikrotunele, ale także osiągnąć pewien stopień dermabrazji naskórka, jeśli jest to celem.
Mechanizmy działania
Urządzenia z mikronigłami tworzą mikrotunele o głębokości od 0,5 do 2,5 mm (Cho 2010). Celem przezskórnej indukcji kolagenu jest stymulowanie jego produkcji przy użyciu kaskady chemicznej, która następuje po każdym urazie. W procesie gojenia ran organizmu występują trzy fazy (Tejero-Trujeque 2001), które następują po sobie w przewidywalny sposób. Zostało to dobrze opisane w The Biology of the Skin autorstwa Falabella i Falangi (Falabella i in. 2000). Płytki krwi, a ostatecznie neutrofile, uwalniają czynniki wzrostu, takie jak czynnik wzrostu tkanki łącznej, TGF-β1, TGF-β3, czynnik wzrostu pochodzenia płytkowego, białko aktywujące tkankę łączną III i inne, które współpracują ze sobą w celu zwiększenia produkcji macierzy międzykomórkowej (Lynch 1989; Tran 2004; Faler 2006) (ryc. 4). Dopiero wtedy monocyty również produkują czynniki wzrostu w celu zwiększenia produkcji kolagenu III, elastyny, glikozoaminoglikanów itd. (Johnstone 2005).
Około 5 dni po uszkodzeniu skóry tworzy się macierz fibronektyny z wyrównaniem fibroblastów, co determinuje odkładanie się kolagenu. Ostatecznie kolagen III jest przekształcany w kolagen I, który pozostaje przez 5–7 lat. W wyniku tej konwersji kolagen naturalnie napina się w ciągu kilku miesięcy (Martin 2005).
Zwykle, w typowych warunkach gojenia ran, tworzy się tkanka bliznowa z minimalną regeneracją prawidłowej tkanki (Fenske 1986). Przezskórna indukcja kolagenu powoduje dalsze napinanie wiotkiej skóry oraz wygładzanie blizn i zmarszczek kilka tygodni, a nawet miesięcy po urazie (Fernandes 2002). Ponadto wykazano, że przezskórna indukcja kolagenu jest bardzo skuteczna w minimalizowaniu blizn potrądzikowych i oparzeniowych poprzez promowanie zastępowania kolagenu bliznowatego prawidłowym kolagenem oraz redukcję blizn zapadniętych i ściągniętych (Ruszczak 2003).
Leczenie za pomocą nakłuwania skóry powinno sprzyjać usuwaniu starego, uszkodzonego kolagenu i indukować wzrost większej ilości kolagenu pod naskórkiem. Wielokrotne nakłuwanie skóry w obrębie blizn potrądzikowych zwiększa ilość odkładanego kolagenu i elastyny. W związku z tym wysunięto hipotezę, że nakłuwanie skóry będzie również przydatne w przypadku rozstępów, ponieważ wydają się one być bliznami skórnymi z atrofią naskórka (Majid 2009).
Mikronakłuwanie a rozstępy
W badaniu przeprowadzonym w Korei Południowej w 2012 roku wzięło udział 16 ochotników z rozstępami, którzy przeszli trzy zabiegi z użyciem urządzenia do mikronakłuwania w odstępach 4-tygodniowych. Odpowiedź kliniczną na leczenie oceniono porównując zdjęcia kliniczne przed i po leczeniu, biopsje skóry oraz wyniki zadowolenia pacjentów. Ogólne cechy histopatologiczne próbek zmian pobranych przed leczeniem wykazały ścieńczenie naskórka z cienkimi wiązkami kolagenu skórnego ułożonymi w prostych liniach. Po leczeniu naskórek został pogrubiony, a ilość kolagenu skórnego i włókien elastycznych zwiększyła się (McCrudden i in. 2015). Badanie to wykazało, że mikronakłuwanie może być skutecznie i bezpiecznie stosowane w leczeniu rozstępów.
Oprócz tej techniki można zastosować przeznaskórkowe dostarczanie leków w celu zwiększenia produkcji kolagenu.
Mikronakłuwanie i przeznaskórkowe dostarczanie leków
Dyzpersja i skuteczność składników aktywnych wnikających w skórę bez uprzedniej perforacji jest poważnie ograniczona przez niezdolność zdecydowanej większości leków do przenikania przez skórę w tempie terapeutycznym, z powodu dużej bariery, jaką stanowi zewnętrzna warstwa rogowa naskórka (Menon i in. 2012).
W 2004 roku Prausnitz (Prausnitz 2004) opisał zastosowanie mikronigieł do przezskórnego dostarczania leków. Główną zaletą mikronigieł jest to, że mogą one stanowić małoinwazyjny sposób transportu cząsteczek do skóry (Oh i in. 2015).
Podobnie jak w przypadku laserów, technika mikronakłuwania zaczęła być stosowana jako sposób na pokonanie warstwy rogowej w celu bardziej wydajnego dostarczania składników aktywnych do skóry (Brauer i in. 2014).
Warstwa rogowa (SC), najbardziej zewnętrzna warstwa skóry, jest barierą zapobiegającą transportowi cząsteczek przez skórę. Środki terapeutyczne, takie jak peptydy, białka i oligonukleotydy, mają trudności z dotarciem do głębszych warstw skóry konwencjonalnymi metodami lub poprzez dostarczanie miejscowe (Petchsangsai i in. 2014).
Technika mikronakłuwania wykorzystuje igły o mikroskopijnych rozmiarach, które mogą perforować skórę w sposób małoinwazyjny i mało bolesny, tworząc w ten sposób w skórze wodne szlaki transportowe, nazywane mikrokanałami (Park i in. 2012).
Co więcej, mikrokanały te nie stwarzają ograniczeń co do wielkości cząsteczek, które mogą przejść przez ich tunele (Kumar i Banga 2012). Podczas gdy mikrokanały mają rozmiary w zakresie mikrometrów, dostarczane makrocząsteczki mają zazwyczaj rozmiary w nanometrach.
Pozostaje jedynie pytanie, czy po mikronakłuwaniu krew i fibryna nie wnikną w mikrokanały, tworząc nową barierę dla tego przenikania (Milewski i in. 2010). W związku z tym, jak wykazują biopsje przedstawione na ryc. 5, zalecamy zastosowanie techniki odwrotnej, w której lek jest aplikowany przed techniką mikronakłuwania i przed każdym krokiem, aby zagwarantować bardziej wydajne dostarczanie składnika aktywnego.
W przeszłości lokalne mikroiniekcje, tzw. mezoterapię, wprowadził we Francji Pistor (Pistor 1979). Mezoterapia jest szeroko stosowaną techniką w medycynie. Technika ta polega na śródskórnych lub podskórnych mikroiniekcjach 0,05–0,1 ml silnie rozcieńczonych mieszanin leków lub pojedynczego leku w partiach ciała dotkniętych problemami medycznymi lub estetycznymi. Niemniej jednak ostatnie badania pokazują, że dostarczanie leków za pomocą mikronakłuwania jest bardziej skuteczne niż mezoterapia, ponieważ pozwala nie tylko na przenikanie składników aktywnych do skóry, ale także indukuje kaskadę chemiczną zachodzącą po urazie, która stymuluje produkcję kolagenu.
Wiele substancji aktywnych może zostać dostarczonych do skóry za pomocą mikronakłuwania. W zależności od leczonej choroby można wybrać szereg substancji, na przykład steroidy (acetonid triamcynolonu) na blizny przerostowe i łysienie plackowate, kwas traneksamowy na melasmę, minoksydyl na łysienie androgenowe i kwas aminolewulinowy na rogowacenie słoneczne.
W tym rozdziale skupiamy się na dostarczaniu trzech składników, które są skuteczne w leczeniu rozstępów: witaminy A, witaminy C i osocza bogatopłytkowego (PRP).
Witamina A
Możliwość stosowania witamin A i C do przezskórnej indukcji kolagenu opisał Aust w 2008 roku. Witamina A, kwas retinowy, jest witaminą niezbędną, uważaną również za hormon skóry. Wywiera wpływ na wiele genów kontrolujących proliferację i różnicowanie wszystkich głównych komórek naskórka i skóry właściwej (Rosdahl 1997). Przezskórna indukcja kolagenu i witamina A aktywują fibroblasty do produkcji kolagenu, a tym samym zwiększają zapotrzebowanie na witaminę C. Witamina A może kontrolować uwalnianie TGF-β3 preferencyjnie w stosunku do TGF-β1 i TGF-β2, ponieważ ogólnie kwas retinowy wydaje się sprzyjać rozwojowi regeneracyjnej, siatkowatej sieci kolagenowej, a nie równoległemu odkładaniu się kolagenu bliznowatego, obserwowanemu podczas bliznowacenia (Oliveira i in. 2016).
Palmitynian retinylu (RP) jest estrem retinolu i główną formą witaminy A występującą w naskórku. Ma wysoką masę cząsteczkową i stabilną formulację. Aby RP był aktywny, musi zostać enzymatycznie przekształcony w skórze do retinolu poprzez rozszczepienie wiązania estrowego, a następnie przekształcony w tretynoinę w procesach utleniania. Wykazano, że miejscowe podawanie RP przez 14 dni u szczurów skutkowało zwiększeniem ilości białka i kolagenu oraz pogrubieniem naskórka (Ro i in. 2015).
Kwas askorbinowy (witamina C)
Kwas askorbinowy (AA), czyli witamina C, jest również niezbędny do produkcji prawidłowego kolagenu. Przezskórna indukcja kolagenu i witamina A stymulują fibroblasty do produkcji kolagenu, a tym samym zwiększają zapotrzebowanie na witaminę C. Miejscowe witaminy A i C obie maksymalizują początkowe uwalnianie czynników wzrostu i stymulują produkcję kolagenu (Palma 2006).
Oprócz roli silnego przeciwutleniacza wykazano również, że AA działa jako niezbędny kofaktor enzymów hydroksylazy lizylowej i hydroksylazy prolylowej, z których oba są wymagane do potranslacyjnej obróbki kolagenu typu I i III (Nusgens 2001).
AA stymuluje produkcję kolagenu w skórze właściwej i może powodować gwałtowny wzrost proliferacji fibroblastów, potencjalnie prowadząc do większej produkcji kolagenu; można przypuszczać, że AA posiada również potencjał do zwiększania produkcji kolagenu w celu redukcji widoczności rozstępów. AA odgrywa nawet rolę w syntezie kolagenu na poziomie ekspresji genów. Wykazano, że zwiększa syntezę kolagenu i syntezę inhibitora metaloproteinazy-1, co zmniejsza wywołaną promieniowaniem UV degradację kolagenu.
Osocze bogatopłytkowe (PRP)
PRP jest źródłem licznych czynników wzrostu, które ułatwiają naprawę i gojenie. Jest potencjalnym rezerwuarem niezbędnych czynników wzrostu, w tym czynnika wzrostu pochodzenia płytkowego, czynnika wzrostu śródbłonka naczyniowego, transformującego czynnika wzrostu beta 1 i czynnika wzrostu insulinopodobnego, które odgrywają ważną rolę w regeneracji skóry (Sonker i in. 2015).
Stwierdzono, że przyspiesza regenerację śródbłonka, nabłonka i naskórka, stymuluje angiogenezę, wzmacnia syntezę kolagenu, promuje gojenie tkanek miękkich, zmniejsza bliznowacenie skóry, wzmacnia odpowiedź hemostatyczną na uraz oraz odwraca hamowanie gojenia ran spowodowane przez glikokortykosteroidy.
Istnieją różne protokoły przygotowania w celu uzyskania PRP, a lekarze powinni wybierać odpowiednie preparaty PRP po rozważeniu ich charakterystyki biomolekularnej i wskazań u pacjenta.
Opublikowane w 2014 roku porównawcze badanie z podziałem twarzy, dotyczące mikronakłuwania z PRP vs mikronakłuwanie z witaminą C w leczeniu zanikowych blizn potrądzikowych, wykazało lepsze wyniki w przypadku mikronakłuwania z PRP. Trzydziestu pacjentom z zanikowymi bliznami twarzy po trądziku zaproponowano cztery serie zabiegów mikronakłuwania z PRP po jednej stronie twarzy i mikronakłuwania z witaminą C po drugiej stronie, w odstępie 1 miesiąca. Ogólne wyniki były lepsze w przypadku mikronakłuwania z PRP (Chawla 2014).
PRP wraz z mikronakłuwaniem wzmacnia naturalną kaskadę gojenia ran z powodu wysokiego stężenia własnych czynników wzrostu pacjenta. Działa synergistycznie z czynnikami wzrostu indukowanymi przez nakłuwanie skóry w celu wzmocnienia odpowiedzi gojenia. Ponieważ rozstępy są bliznami zanikowymi, możemy postawić hipotezę, że mikronakłuwanie i PRP przyniosą w ich przypadku dobre rezultaty.
Zastosowanie i dawki
Bardzo ważne jest upewnienie się, że substancje, które mają zostać zastosowane na powierzchni skóry przed mikronakłuwaniem, są substancjami, które można stosować śródskórnie lub dożylnie. W leczeniu rozstępów wskazujemy stosowanie:
- Ampułki z 15–20% witaminą C (kwas L-askorbinowy 0,15 g/ml lub kwas L-askorbinowy 0,2 g/ml).
- Ampułki z palmitynianem retinylu (estrem retinylu) do podawania dożylnego można bezpiecznie stosować miejscowo.
- Ampułki MTS®: połączenie 3% tripeptydu-28 palmitoilu i 10% czynników wzrostu.
- Preparaty PRP (zgodnie z odpowiednimi protokołami).
Procedura
Podczas zabiegu igły przebijają warstwę rogową i tworzą mikroprzewody (otwory) bez uszkadzania naskórka. Wykazano, że przesunięcie dermarollerem (192 igły, długość 200 mm i średnica 70 mm) po danym obszarze 15 razy skutkuje powstaniem około 250 otworów/cm2.
Mikronakłuwanie jest mało bolesną metodą dostarczania leków. Ponieważ bariera warstwy rogowej skóry nie posiada nerwów, anatomia skóry stwarza możliwość przebijania igieł przez warstwę rogową bez stymulacji nerwów. Jednakże mikronigły są wprowadzane tylko na głębokość wystarczającą do dotarcia do powierzchownej warstwy skóry właściwej, co nie jest bardzo bolesne, prawdopodobnie dlatego, że ich mały rozmiar zmniejsza prawdopodobieństwo napotkania nerwu lub stymulowania go do wywołania silnego odczucia bólu (ryc. 6a, b i 7a, b).
- Wykonać fotografię obszaru przeznaczonego do leczenia przy stałym tle, pozycji i oświetleniu; zostaną one porównane z obrazami po leczeniu.
- Znieczulić poprzez grubą warstwę kremu znieczulającego miejscowo przez około 60 min. Usunąć go całkowicie przed rozpoczęciem procedury, aby zapobiec zatruciu środkiem znieczulającym miejscowo.
- Oczyścić obszar alkoholowym roztworem chlorheksydyny.
- Wybrać urządzenie: wałek lub długopis.
- Wybrać głębokość igły i prędkość długopisu (szybsze wibracje prowadzą do mniejszej abrazji).
- Wybrać składnik aktywny do zastosowania (ważne jest stosowanie sterylnych produktów do wstrzykiwań, aby uniknąć ryzyka infekcji, a także zmniejszyć ryzyko kontaktowego zapalenia skóry).
- Nałożyć cienką warstwę płynu jednorazowym pędzelkiem.
- Przesunąć urządzeniem i powtarzać proces wielokrotnie. Przesunąć wałkiem co najmniej 20 razy po tym samym obszarze w różnych kierunkach, a długopisem co najmniej dziesięć razy w każdym obszarze, wykonując ruchy okrężne.
- Oczyścić wyłącznie nadmiar płynu i krwi (pozostawić cienką warstwę krwi przez co najmniej 4 godziny, aby działała jako naturalny opatrunek PRP wspomagający gojenie).
- Pokryć skórę sterylnym składnikiem aktywnym w oleistym nośniku, takim jak glikozoaminoglikany (Antiage Flash® Mesoestetic), aby zapobiec utracie wody przez skórę.
- Przykryć cienką folią plastikową.
- Poinstruować pacjenta o przestrzeganiu ścisłej ochrony przeciwsłonecznej. Zaplanować serie zabiegów w odstępach 4 tygodni.
Inne wskazania
- Łysienie androgenowe
- Łysienie plackowate
- Blizny potrądzikowe
- Blizny przerostowe
- Melasma
- Regeneracja skóry
- Przygotowanie skóry przed przeszczepem tłuszczu
Przeciwwskazania
- Historia kontaktowego zapalenia skóry, szczególnie w odniesieniu do metali i składników aktywnych, które mają zostać użyte
- Przewlekła pokrzywka
- Immunosupresja
- Cukrzyca
- Krostowata lub guzkowa trądzik różowata lub trądzik
- Leki przeciwzakrzepowe
- Ciąża
- Znamiona (zawsze należy sprawdzić znamiona przed leczeniem obszaru i starać się unikać stosowania mikronakłuwania na ich powierzchni)
- Bliznowce
- Infekcja skóry
- Łuszczyca (zjawisko Koebnera)
Zalety
- Nieablacyjna.
- Proces gojenia jest szybki (1–5 dni w zależności od długości igły i liczby przejść) i wiąże się z mniejszym ryzykiem powikłań w porównaniu z technikami ablacyjnymi.
- Natychmiastowe efekty to grubsza i bardziej odporna skóra.
- Może być stosowana u każdego typu skóry, nawet poza twarzą.
- Niski koszt w porównaniu z laserami.
Wady
- Wymagane przeszkolenie.
- W przypadku zastosowania bardzo dużej gęstości lub pokrycia, czas gojenia i rumień mogą trwać dłużej.
- Nie powoduje natychmiastowego napięcia włókien kolagenowych.
- Wymaga więcej niż jednej sesji, aby osiągnąć dobre wyniki.
Działania niepożądane i ich leczenie
Leczenie mikronakłuwaniem jest dobrze tolerowane. Zgłaszane drobne działania niepożądane to łagodny ból w leczonym obszarze, rumień, punktowe krwawienie i świąd przez 2 lub 3 dni po zabiegu, które ustępują bez specyficznego leczenia. W celu utrzymania nawilżenia obszaru, co zmniejsza dyskomfort, można stosować kremy nawilżające.
Infekcja w leczonym obszarze jest bardzo mało prawdopodobna. Ponieważ mikrootwory zamykają się niemal natychmiast, infekcje pooperacyjne są rzadkie. Jeśli wystąpią, w leczeniu można zastosować antybiotyki doustne lub miejscowe.
Drażniące lub alergiczne kontaktowe zapalenie skóry może wystąpić w zależności od właściwości substancji zastosowanej na powierzchni skóry oraz cech immunologicznych pacjenta. W razie potrzeby można zastosować doustne leki przeciwhistaminowe i miejscowe steroidy (Soltani-Arabshahi i in. 2014).
Przebarwienia są rzadkie, ale jeśli wystąpią, można zastosować miejscową formułę Kligmana. W przypadku długotrwałego rumienia można zastosować urządzenia z mikropulsowym laserem YAG, laserem barwnikowym pulsacyjnym (PDL) i intensywnym światłem pulsacyjnym (IPL). Pojawienie się grudek i krost w leczonym obszarze należy leczyć antybiotykami miejscowymi lub doustnymi stosowanymi w leczeniu trądziku i trądziku różowatego.
Opublikowane w 2014 roku studium przypadku opisuje trzech pacjentów, u których wystąpiła twarzowa alergiczna reakcja ziarniniakowa i nadwrażliwość układowa po terapii dostarczania leków za pomocą mikronakłuwania. Mikronigły są potężnym środkiem przezskórnego dostarczania leków. Zatem tylko chemikalia zatwierdzone do wstrzykiwań śródskórnych są bezpieczne do stosowania w połączeniu z mikronakłuwaniem. Stosowanie różnych niezatwierdzonych produktów miejscowych przed zabiegiem mikronakłuwania może wprowadzić do skóry właściwej cząsteczki immunogenne i nasilić lokalne lub układowe reakcje nadwrażliwości (Lima i in. 2013). W przypadku twarzowej alergicznej reakcji ziarniniakowej i nadwrażliwości układowej można zastosować steroidy doustne i minocyklinę, ale leczenie nie zawsze jest skuteczne.
Mikronakłuwanie i dostarczanie witaminy C plus wypełniacze z hydroksyapatytu wapnia: pilotażowe badanie retrospektywne w leczeniu rozstępów
Hydroksyapatyt wapnia (CaHA) to biała substancja złożona z mikrosfer (45 μm) CaHA w żelu karboksymetylocelulozy; jest wypełniaczem i biostymulatorem, ponieważ przypuszcza się, że indukuje neokolagenezę w ciągu pierwszych 6 miesięcy po wstrzyknięciu. CaHA może być stosowany zarówno w warstwach podskórnych w celu nadania objętości danemu obszarowi, jak i w skórze właściwej w celu korekcji atrofii skórnej. Jest przeznaczony do podawania w głębszych płaszczyznach, takich jak podskórna, a przy zbyt powierzchownym wstrzyknięciu może nadawać żółtawy odcień. Wstrzyknięcie CaHA w rozstępy na wszystkich głębokościach ma na celu poprawę atrofii (Casabona i Michalany 2014) poprzez stymulację produkcji endogennego kolagenu, a także nadanie rozstępom żółtawego odcienia, promując bardziej naturalny wygląd dopasowany do koloru zdrowej skóry (Berlin i in. 2008; Pavicic 2015).
Doświadczenie autorów
Badanie retrospektywne przeprowadzone w prywatnym gabinecie w São Paulo w Brazylii (w trakcie publikacji), w okresie 3 lat (styczeń 2012 do lipca 2015), objęło 35 pacjentów z rozstępami w różnych rejonach ciała (pośladki, uda, kolana, brzuch i piersi) i oceniło skuteczność nowego połączonego leczenia rozstępów; połączono śródskórne wstrzyknięcie hydroksyapatytu wapnia i mikronakłuwanie z dostarczaniem witaminy C w celu poprawy wyglądu rozstępów.
Wśród 35 pacjentów był jeden mężczyzna (2,85%) i 34 kobiety (97,14%). Dwadzieścia pięć (71,42%) miało czerwone rozstępy, a dziesięć (28,57%) białe rozstępy. Wiek wahał się między 21 a 34 rokiem życia i wszyscy zostali poddani temu samemu leczeniu rozstępów (tabela 1).
| Substancja | Działanie |
|---|---|
| Witamina A | Uwalnianie czynników wzrostu; reguluje różnicowanie i proliferację naskórka i skóry właściwej; regeneracja skóry; zwiększenie ilości białka i kolagenu; pogrubienie naskórka |
| Witamina C | Stymuluje produkcję kolagenu w skórze właściwej; zwiększa proliferację fibroblastów, co skutkuje większą produkcją kolagenu |
| Osocze bogatopłytkowe | Wzmacnia syntezę kolagenu |
Rozstępy pacjentów były oceniane przez lekarza-obserwatora, a wyniki przydzielano zgodnie z wizualną skalą analogową, skalą blizn Manchester (tabela 2). Ocenę tę przeprowadzono na początku i po zakończeniu sesji leczenia. Oba wyniki porównano w celu określenia, czy nastąpiła poprawa wyglądu rozstępów.
| Działanie niepożądane | Leczenie |
|---|---|
| Infekcja | Antybiotyki doustne lub miejscowe |
| Kontaktowe zapalenie skóry | Doustne leki przeciwhistaminowe i miejscowe steroidy |
| Przebarwienia | Miejscowa formuła Kligmana |
| Długotrwały rumień | Mikropulsowy laser YAG, PDL lub IPL |
| Trądzik i trądzik różowaty | Antybiotyki doustne i miejscowe leczenie trądziku |
| Twarzowa alergiczna reakcja ziarniniakowa i nadwrażliwość układowa | Sterydy doustne, minocyklina |
| Opcje antybiotyków obejmują limecyklinę, minocyklinę i tetracyklinę. | |
Pacjenci przeszli cztery sesje leczenia w 4-tygodniowych odstępach. Pierwsza sesja obejmowała śródskórne wstrzyknięcie hydroksyapatytu wapnia (Radiesse®), a następnie mikronakłuwanie (Dermapen®) i miejscowe zastosowanie 20% witaminy C na zmienione obszary. Trzy pozostałe sesje obejmowały mikronakłuwanie z dostarczaniem witaminy C, bez wstrzyknięć skórnych.
Wszyscy 35 pacjentów uzyskało lepsze wyniki zgodnie z oceną w skali blizn Manchester pod koniec badania. Trzydziestu pacjentów zapytano o poziom zadowolenia z leczenia: 8 pacjentów (27%) było bardzo zadowolonych, 15 pacjentów (50%) było zadowolonych, 5 pacjentów (17%) było ani zadowolonych, ani niezadowolonych, 2 pacjentów (6%) było niezadowolonych, a nikt nie odpowiedział, że jest bardzo niezadowolony.
Wyniki są zachęcające. Dzięki wstrzyknięciu hydroksyapatytu wapnia i mikronakłuwaniu z miejscową witaminą C możliwa jest jednoczesna stymulacja produkcji kolagenu trzema różnymi szlakami. Ta połączona technika może przynieść lepsze rezultaty niż te uzyskiwane podczas stosowania każdej techniki oddzielnie (ryc. 8a, b, 9a, b, 10a–f i 11a–d).
Wnioski
Poprawa wyglądu rozstępów, a nie ich całkowite usunięcie, jest bardziej realistycznym celem klinicznym. Całkowite zaniknięcie rozstępów może czasami być obserwowane; niemniej jednak zjawisko to jest rzadkie i nie należy przedstawiać go pacjentom jako realistyczny cel.
Stosowanie połączenia metod leczenia przez dłuższy okres czasu może poprawić wygląd rozstępów. O ile nie pojawi się rewolucyjna monoterapia, która radykalnie poprawi wyniki leczenia rozstępów, stosowanie metod wielomodalnych będzie tendencją do stałego wzrostu (Goldberg i in. 2005).
Rozwój mikronakłuwania połączonego z dostarczaniem leków wydaje się być dobrą opcją w leczeniu rozstępów. W połączeniu są one w stanie skutecznie zmienić organizację kolagenu, przekształcając skórę z rozstępami w zdrowszą skórę.
Najważniejsze wnioski
- Rozstępy często są znaczącym źródłem dystresu dla osób nimi dotkniętych, a żadna pojedyncza terapia nie jest uznawana za konsensus w leczeniu tego problemu.
- Połączenie mikronakłuwania i przeznaskórkowego dostarczania leków jest opcją terapeutyczną, dzięki której możliwe jest osiągnięcie zadowalających rezultatów.
- Nakłuwanie skóry sprzyja usuwaniu starego, uszkodzonego kolagenu, indukuje wzrost większej ilości kolagenu pod naskórkiem oraz tworzy w skórze wodne szlaki transportowe dla dostarczania leków.
- Witamina A, witamina C i osocze bogatopłytkowe są substancjami, które można wykorzystać do dostarczania leków.
- Mikronakłuwanie z dostarczaniem leków jest opłacalną procedurą gabinetową, dobrze tolerowaną, z nielicznymi drobnymi działaniami niepożądanymi i krótkim czasem rekonwalescencji, którą można bezpiecznie stosować w leczeniu rozstępów.
- Wstrzyknięcie hydroksyapatytu wapnia w rozstępy przed mikronakłuwaniem z miejscową witaminą C jest innowacyjną połączoną techniką, która może przynieść jeszcze lepsze rezultaty.
- Poprawa wyglądu rozstępów, a nie ich całkowite usunięcie, jest bardziej realistycznym celem.
Referencje
Al-Himdani S, Ud-Din S, Gilmore S, Bayat A. Striae distensae: a comprehensive review and evidence-based evaluation of prophylaxis and treatment. Br J Dermatol. 2014;170:527–47.
Alster TS, Handrick C. Laser treatment of hypertrophic scars, keloids and striae. Semin Cutan Med Surg. 2000;19:287–92.
Alster TS, Handrick C. Laser treatment of scars and striae. In: Kuvar ANB, Hruza G, editors. Principles and practices in cutaneous laser surgery. New York: Marcel Dekker; 2005. p. 625–41.
Aust MC, Knobloch K, Reimers K, Redeker J, Ipaktchi R, Altintas ML, Gohritz A, Schwaiger N, Vogt PM. Percutaneous collagen induction therapy: an alternative treatment for burn scars. Burns. 2010;36(6):836–43.
Aust M, et al. Percutaneous collagen induction therapy: an alternative treatment for scars, wrinkles, and skin laxity. Plast Reconstr Surg. 2008;121(4):1421–9.
Berlin AL, Mussarratt H, Goldberg DJ. Calcium hydroxylapatite filler for facial rejuvenation: a histologic and immunohistochemical analysis. Dermatol Surg. 2008;34:S64–7.
Bernard FX. Comparison of gene expression profiles in human keratinocyte monolayer cultures, reconstituted epidermis and normal human skin: transcriptional effects of retinoid treatments in reconstituted human epidermis. Exp Dermatol. 2002;11:59.
Brauer J, et al. Convergence of anatomy, technology, and therapeutics: a review of laser-assisted drug delivery. Semin Cutan Med Surg. 2014;33:176.
Budamakuntla L. A randomised, open-label, comparative study of tranexamic acid microinjections and tranexamic acid with microneedling in patients with melasma. J Cutan Aesthet Surg. 2013;6(3):139.
Camirand A, Doucet J. Needle dermabrasion. Aesthet Plast Surg. 1997;21:48–51.
Casabona G, Michalany N. Ultrasound with visualization and fillers for increased neocollagenesis: clinical and histological evaluation. Dermatol Surg. 2014;40:S194–8.
Chawla S. Split face comparative study of microneedling with PRP versus microneedling with vitamin C in treating atrophic post-acne scars. J Cutan Aesthet Surg. 2014;7(4):209–12.
Cho CW. In vitro characterization of the invasiveness of polymer microneedle against skin. Int J Pharm. 2010;397:201–5.
Elsaie ML, Baumann LS, Elsaaiee LT. Striae distensae (stretch marks) and different modalities of therapy: an update. Dermatol Surg. 2009;35:563–73.
Falabella AF, Falanga V. Wound healing. In: Feinkel RK, Woodley DT, editors. The biology of the skin. New York: Parthenon; 2000. p. 281–99.
Faler BJ. Transforming growth factor-beta and wound healing. Perspect Vasc Surg Endovasc Ther. 2006;18:55.
Fenske NA. Structural and functional changes of normal aging skin. J Am Acad Dermatol. 1986;15:571.
Fernandes D. Percutaneous collagen induction: an alternative to laser resurfacing. Aesthetic Surg J. 2002;22:315.
Fernandes D. Minimally invasive percutaneous collagen induction. Oral Maxillofac Surg Clin North Am. 2006;17:51–63.
Fisher C. Retinoid receptors and keratinocytes. Crit Rev Oral Biol Med. 1995;6:284.
Gold MH. Noninvasive skin tightening treatment. J Clin Aesthet Dermatol. 2015;8(6):14–8.
Goldberg DJ, Marmur ES, Schmults C, Hussain M, Phelps R. Histologic and ultrastructural analysis of ultraviolet B laser and light source treatment of leukoderma in striae distensae. Dermatol Surg. 2005;31:385–7.
Henry S, McAllister DV, Allen MG, Prausnitz MR. Microfabricated microneedles: a novel approach to transdermal drug delivery. J Pharm Sci. 1998;87:922–5.
Ibrahim ZA, El-Tatawy RA, El-Samongy MA, Ali DA. Comparison between the efficacy and safety of platelet-rich plasma vs. microdermabrasion in the treatment of striae distensae: clinical and histopathological study. J Cosmet Dermatol. 2015;14:336.
Johnstone CC. The physiological basics of wound healing. Nurs Stand. 2005;19:59.
Kaushik S, Hord AH, Denson DD, McAllister DV, Smitra S, Allen MG, et al. Lack of pain associated with microfabricated microneedles. Anesth Analg. 2001;92:502–4.
Kumar V, Banga AK. Modulated iontophoretic delivery of small and large molecules through microchannels. Int J Pharm. 2012;434:106–14.
Lima E, Lima M, Takano D. Microneedling experimental study and classification of the resulting injury. Surg Cosmet Dermatol. 2013;5(2):110–4.
Lynch SE. Growth factors in wound healing: single and synergistic effects on partial thickness porcine skin wounds. J Clin Invest. 1989;84:640.
Majid I. Microneedling therapy in atrophic facial scars: an objective assessment. J Cutan Aesthet Surg. 2009;2:26–30.
Martin P. Inflammatory cells during wound repair: the good, the bad and the ugly. Trends Cell Biol. 2005;15:599.
McCrudden MTC, McAlister E, Courtenay AJ, Gonzalez-Vazquez P, Raghu T, Singh R, Donnelly RF. Microneedle applications in improving skin appearance. Exp Dermatol. 2015;24:561–6.
McDaniel D. Laser therapy of stretch marks. Dermatol Clin. 2002;20(1):67–76.
Menon GK, Cleary GW, Lane ME. The structure and function of the stratum corneum. Int J Pharm. 2012;435:3–9.
Milewski M, Brogden NK, Stinchcomb AL. Current aspects of formulation efforts and pore lifetime related to microneedle treatment of skin. Expert Opin Drug Deliv. 2010;7:617–29.
Nusgens BV. Topically applied vitamin C enhances the mRNA level of collagens I and III, their processing enzymes and tissue inhibitor of matrix metalloproteinase 1 in the human dermis. J Invest Dermatol. 2001;116:853.
Oh JH, Kim W, Park KU, Roh YH. Comparison of the cellular composition and cytokine-release kinetics of various platelet-rich plasma preparations. Am J Sports Med. 2015;43:3062.
Oliveira MB, Prado AHd, Jéssica B, Sato CS, Iguatemy Lourenço B, Maria Virgínia S, Gislaine Ricci L, Friberg SE, Chorilli M. Topical application of retinyl palmitate-based drug delivery systems for the treatment of skin aging. Biomed Res Int. 2016;2014:632570, Article ID 632570, 7 pages.
Orentreich DS, Orentreich N. Subcutaneous incisionless (subcision) surgery for the correction of depressed scars and wrinkles. Dermatol Surg. 1995;21:6543–9.
Palma SD. Potential use of ascorbic acid-based surfactants as skin penetration enhancers. Drug Dev Ind Pharm. 2006;32:821.
Park KY, Kim HK, Kim SE, Kim BJ, Kim MN. Treatment of striae distensae using needling therapy: a pilot study. Dermatol Surg. 2012;38:1823–8.
Pavicic T. Complete biodegradable nature of calcium hydroxylapatite after injection for malar enhancement: an MRI study. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2015;8:19–25.
Petchsangsai M, Rojanarata T, Opanasopit P, Ngawhirunpat T. The combination of microneedles with electroporation and sonophoresis to enhance hydrophilic macromolecule skin penetration. Biol Pharm Bull. 2014;37(8):1373–82.
Pistor M. Un défi thérapeutique: la mésothérapie. 3rd ed. Paris: Maloine; 1979. p. 1–50.
Prausnitz MR. Microneedles for transdermal drug delivery. Adv Drug Deliv Rev. 2004;56:581–7.
Ro J, Kim Y, Kim H, Park K, Lee K-E, Khadka P, Yun G, Park J, Tai Chang S, Lee J, Jeong JH, Lee J. Pectin micro- and nanocapsules of retinyl palmitate as cosmeceutical carriers for stabilized skin transport. Korean J Physiol Pharmacol. 2015;19:59–64.
Rosdahl I. Vitamin A metabolism and mRNA expression of retinoid-binding protein and receptor genes in human epidermal melanocytes and melanoma cells. Melanoma Res. 1997;7:267.
Ruszczak Z. Effect of collagen matrices on dermal wound healing. Adv Drug Deliv Rev. 2003;55:1595.
Satish D. Microneedling with Dermaroller. J Cutan Aesthet Surg. 2009;2(2):65.
Singh G, Kumar LP. Striae distensae. Indian J Dermatol Venereol Leprol. 2005;71:370–2.
Soltani-Arabshahi R, et al. Facial allergic granulomatous reaction and systemic hypersensitivity associated with microneedle therapy for skin rejuvenation. JAMA Dermatol. 2014;150(1):68–72.
Sonker A, Dubey A, Bhatnagar A, Chaudhary R. Platelet growth factors from allogeneic platelet-rich plasma for clinical improvement in split-thickness skin graft. Asian J Transfus Sci. 2015;9(2):155–8.
Stamford NP. Stability, transdermal penetration, and cutaneous effects of ascorbic acid and its derivatives. J Cosmet Dermatol. 2012;11(4):310–7.
Suh DH, Chang KY, Son HC, et al. Radiofrequency and 585-nm pulsed dye laser treatment of striae distensae: a report of 37 Asian patients. Dermatol Surg. 2007;33:29–34.
Tejero-Trujeque R. Understanding the final stages of wound contraction. J Wound Care. 2001;10:259.
Tran KT. Extracellular matrix signaling through growth factor receptors during wound healing. Wound Repair Regen. 2004;12:262.
Widgerow A. Bioengineered matrices Part 2: focal adhesion, integrins, and the fibroblast effect. Ann Plast Surg. 2012;68(6):574.